მსოფლიო ლიტერატურის ისტორიაში არაერთი გენიალური მწერალი იტანჯებოდა მძიმე ფსიქიკური აშლილობით, რაც ხშირად მათ შემოქმედებაშიც აისახებოდა.
ფსიქიატრიასა და ფსიქოლოგიაში არსებობს ტერმინი „სილვია პლათის ეფექტი“, რომელიც აღწერს კავშირს შემოქმედებით ნიჭსა (განსაკუთრებით პოეზიაში) და ფსიქიკურ დაავადებებს შორის. ქვემოთ მოცემულია იმ დიდი მწერლების ჩამონათვალი, რომელთა ცხოვრების წესი ფსიქიკურმა აშლილობებმა განსაზღვრა:
- ერნესტ ჰემინგუეი
დიაგნოზი / მდგომარეობა: მწვავე კლინიკური დეპრესია, ბიპოლარული აშლილობა, პარანოია და ფსიქოზი.
სიცოცხლის ბოლო წლებში ნობელის პრემიის ლაურეატ მწერალს დაეწყო მძიმე დევნის მანია (პარანოია) — მას სჯეროდა, რომ მასზე FBI უთვალთვალებდა. მან გაიარა ელექტროშოკით მკურნალობის კურსი ფსიქიატრიულ კლინიკაში, რამაც მეხსიერება დაუკარგა და წერის უნარი წაართვა. 1961 წელს ჰემინგუეიმ სიცოცხლე სუიციდით დაასრულა.
- ვირჯინია ვულფი
დიაგნოზი / მდგომარეობა: ბიპოლარული აშლილობა (მაშინდელი ტერმინოლოგიით — მანიაკალურ-დეპრესიული ფსიქოზი).
ვულფს პერიოდულად ჰქონდა ხოლმე მანიაკალური ფაზები (ენერგიის მოზღვავება და დაუღალავი წერა) და უმძიმესი დეპრესიის ეპიზოდები, რომლებსაც თან ახლდა ხმოვანი ჰალუცინაციები. 1941 წელს, მორიგი მძიმე შეტევის დროს, როდესაც იგრძნო, რომ ჭკუიდან გადადიოდა, მან ჯიბეები ქვებით გაივსო და მდინარე ოუზში დაიხრჩო თავი.
- ფრანც კაფკა
დიაგნოზი / მდგომარეობა: კლინიკური დეპრესია, სოციალური შფოთვა და უძილობა (ინსომნია).
კაფკას მთელი ცხოვრება თან სდევდა საკუთარ თავში დაეჭვება, იზოლაცია და მუდმივი შფოთვა. მისი შიშები, უძილო ღამეები და აბსურდულობის განცდა საფუძვლად დაედო მის გროტესკულ და სიურრეალისტურ ნაწარმოებებს, როგორებიცაა „პროცესი“ და „გარდასახვა“.
- ედგარ ალან პო
დიაგნოზი / მდგომარეობა: ნერვული და ფსიქიკური აშლილობა, მწვავე ალკოჰოლური დამოკიდებულება.
მისტიკური დეტექტივებისა და საშინელებათა ჟანრის მამამთავარი ხშირად ვარდებოდა დეპრესიაში, აწუხებდა სიბნელის შიში, დევნის მანია და ჰალუცინაციები, რასაც ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება კიდევ უფრო ამწვავებდა. მისი გარდაცვალების ზუსტი მიზეზი დღემდე ბურუსითაა მოცული.
- ჟან-ჟაკ რუსო
დიაგნოზი / მდგომარეობა: მწვავე პარანოია და დევნის მანია.
რუსოს მთელი სიცოცხლის მანძილზე რთული ხასიათი ჰქონდა, თუმცა ასაკის მატებასთან ერთად მისი ეჭვიანობა პათოლოგიურ ფორმებში გადაიზარდა. მას მყარად სჯეროდა, რომ მის წინააღმდეგ არსებობდა გლობალური შეთქმულება, რომელშიც ჩართულები იყვნენ კათოლიკური ეკლესია, საფრანგეთის მთავრობა და მისი ყოფილი მეგობრები (მათ შორის ფილოსოფოსები ვოლტერი და დენი დიდრო).
- ფრიდრიხ ვილჰელმ ნიცშე
დიაგნოზი / მდგომარეობა: პროგრესირებადი დამბლა (სავარაუდოდ, ნეიროსიფილისის შედეგი), მწვავე ფსიქოზი და დემენცია.
1889 წლის იანვარში, ტურინში (იტალია), 44 წლის ნიცშემ ქუჩაში იხილა, როგორ სცემდა მეეტლე ცხენს. ფილოსოფოსი ცხენს კისერზე მოეხვია მის დასაცავად და იქვე გონება დაკარგა. ამ ინციდენტის შემდეგ მას მწვავე ფსიქოზი განუვითარდა, რის გამოც დარჩენილი 11 წელი ფსიქიატრიულ კლინიკებსა და დედისა და დის მზრუნველობის ქვეშ, სრულ გონებრივ სიბნელეში გაატარა.
- სილვია პლათი
დიაგნოზი / მდგომარეობა: მძიმე კლინიკური დეპრესია.
ამერიკელი პოეტი და მწერალი სტუდენტობიდანვე ებრძოდა დეპრესიას. მისი ავტობიოგრაფიული რომანი „ზარხუფის ქვეშ“ პირდაპირ აღწერს ფსიქიკური აშლილობის სიმძიმესა და კლინიკაში გატარებულ პერიოდს. 30 წლის ასაკში პლათმა გაზის ღუმელში თავის შეყოფით მოიკლა თავი.
ფსიქიატრიასა და ფსიქოლოგიაში არსებობს ტერმინი „სილვია პლათის ეფექტი“, რომელიც აღწერს კავშირს შემოქმედებით ნიჭსა (განსაკუთრებით პოეზიაში) და ფსიქიკურ დაავადებებს შორის. ქვემოთ მოცემულია იმ დიდი მწერლების ჩამონათვალი, რომელთა ცხოვრების წესი ფსიქიკურმა აშლილობებმა განსაზღვრა:
- ერნესტ ჰემინგუეი
დიაგნოზი / მდგომარეობა: მწვავე კლინიკური დეპრესია, ბიპოლარული აშლილობა, პარანოია და ფსიქოზი.
სიცოცხლის ბოლო წლებში ნობელის პრემიის ლაურეატ მწერალს დაეწყო მძიმე დევნის მანია (პარანოია) — მას სჯეროდა, რომ მასზე FBI უთვალთვალებდა. მან გაიარა ელექტროშოკით მკურნალობის კურსი ფსიქიატრიულ კლინიკაში, რამაც მეხსიერება დაუკარგა და წერის უნარი წაართვა. 1961 წელს ჰემინგუეიმ სიცოცხლე სუიციდით დაასრულა.
- ვირჯინია ვულფი
დიაგნოზი / მდგომარეობა: ბიპოლარული აშლილობა (მაშინდელი ტერმინოლოგიით — მანიაკალურ-დეპრესიული ფსიქოზი).
ვულფს პერიოდულად ჰქონდა ხოლმე მანიაკალური ფაზები (ენერგიის მოზღვავება და დაუღალავი წერა) და უმძიმესი დეპრესიის ეპიზოდები, რომლებსაც თან ახლდა ხმოვანი ჰალუცინაციები. 1941 წელს, მორიგი მძიმე შეტევის დროს, როდესაც იგრძნო, რომ ჭკუიდან გადადიოდა, მან ჯიბეები ქვებით გაივსო და მდინარე ოუზში დაიხრჩო თავი.
- ფრანც კაფკა
დიაგნოზი / მდგომარეობა: კლინიკური დეპრესია, სოციალური შფოთვა და უძილობა (ინსომნია).
კაფკას მთელი ცხოვრება თან სდევდა საკუთარ თავში დაეჭვება, იზოლაცია და მუდმივი შფოთვა. მისი შიშები, უძილო ღამეები და აბსურდულობის განცდა საფუძვლად დაედო მის გროტესკულ და სიურრეალისტურ ნაწარმოებებს, როგორებიცაა „პროცესი“ და „გარდასახვა“.
- ედგარ ალან პო
დიაგნოზი / მდგომარეობა: ნერვული და ფსიქიკური აშლილობა, მწვავე ალკოჰოლური დამოკიდებულება.
მისტიკური დეტექტივებისა და საშინელებათა ჟანრის მამამთავარი ხშირად ვარდებოდა დეპრესიაში, აწუხებდა სიბნელის შიში, დევნის მანია და ჰალუცინაციები, რასაც ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება კიდევ უფრო ამწვავებდა. მისი გარდაცვალების ზუსტი მიზეზი დღემდე ბურუსითაა მოცული.
- ჟან-ჟაკ რუსო
დიაგნოზი / მდგომარეობა: მწვავე პარანოია და დევნის მანია.
რუსოს მთელი სიცოცხლის მანძილზე რთული ხასიათი ჰქონდა, თუმცა ასაკის მატებასთან ერთად მისი ეჭვიანობა პათოლოგიურ ფორმებში გადაიზარდა. მას მყარად სჯეროდა, რომ მის წინააღმდეგ არსებობდა გლობალური შეთქმულება, რომელშიც ჩართულები იყვნენ კათოლიკური ეკლესია, საფრანგეთის მთავრობა და მისი ყოფილი მეგობრები (მათ შორის ფილოსოფოსები ვოლტერი და დენი დიდრო).
- ფრიდრიხ ვილჰელმ ნიცშე
დიაგნოზი / მდგომარეობა: პროგრესირებადი დამბლა (სავარაუდოდ, ნეიროსიფილისის შედეგი), მწვავე ფსიქოზი და დემენცია.
1889 წლის იანვარში, ტურინში (იტალია), 44 წლის ნიცშემ ქუჩაში იხილა, როგორ სცემდა მეეტლე ცხენს. ფილოსოფოსი ცხენს კისერზე მოეხვია მის დასაცავად და იქვე გონება დაკარგა. ამ ინციდენტის შემდეგ მას მწვავე ფსიქოზი განუვითარდა, რის გამოც დარჩენილი 11 წელი ფსიქიატრიულ კლინიკებსა და დედისა და დის მზრუნველობის ქვეშ, სრულ გონებრივ სიბნელეში გაატარა.
- სილვია პლათი
დიაგნოზი / მდგომარეობა: მძიმე კლინიკური დეპრესია.
ამერიკელი პოეტი და მწერალი სტუდენტობიდანვე ებრძოდა დეპრესიას. მისი ავტობიოგრაფიული რომანი „ზარხუფის ქვეშ“ პირდაპირ აღწერს ფსიქიკური აშლილობის სიმძიმესა და კლინიკაში გატარებულ პერიოდს. 30 წლის ასაკში პლათმა გაზის ღუმელში თავის შეყოფით მოიკლა თავი.
