ზოგადად, ცნობილია რომ მწერალი 1840 წელს დაიბადა, მაგრამ იმერეთის სასინოდო კანტორის მეტრიკული ჩანაწერებიდან ირკვევა, რომ აკაკი წერეთელი 1841 წლის 9 ივნისს დაბადებულა.
-----
მწერალი ბევრს უყვარდა, მაგრამ პირად ცხოვრებაში საკმაოდ უიღბლო იყო. აკაკის პირადი ცხოვრების ირგვლივ ბევრი ჭორი ტრიალებდა.
ერთ-ერთი ყველაზე განხილვადი თემა მისი და ნატალია ბაზილევსკაიას ქორწინება იყო.
ნატალია ოქროს მადნების რუსი მაგნატის, პეტრე ბაზილევსკის ქალიშვილი გახლდათ, მაგრამ მამის სიკვდილის შემდეგ ქონება მისმა ბიძამ დაისაკუთრა.
როგორც ამბობენ, ნატალიას აკაკი გაცნობისთანავე შეჰყვარებია. თავად პოეტი წერდა: „უფროს ქალს შევუყვარდი. მაშინ მე ქალის სიყვარულს დიდ ყურადღებას არ ვაქცევდი, საზოგადოდ, მაგრამ, როდესაც დიდად შეწუხებულმა ქალმა შემომჩივლა თავისი აღსარება, მაშინ კი გული მეტკინა, მეც ავდექი და მეორე დღეს ის ქალი ვითხოვე“.
საზოგადოებაში იმასაც განიხილავდნენ, რომ აკაკიმ ნატალია მამის ქონების გამო შეირთოო,
მაგრამ ფაქტი ფაქტად რჩება, მის ეკონომიკურ მდგომარეობაზე ეს ქორწინება სასიკეთოდ არ
ასახულა.
-----
ერთხელ აკაკის ერთმა ქალმა ლამაზად მოქარგული ბალიში აჩუქა, შესაფერისი წარწერით.
მწერალს ძალიან ესიამოვნა საჩუქარი და ქალს ღიმილით უთხრა: „ჰეი-ჰეი, ბექირ-ბეი! სანამ ახალგაზრდა ვიყავი, „მაღვიძარა“ საათებს მიგზავნიდნენ, ახლა კი ბალიშებს მიგზავნიან - დაწექ და დაიძინეო!“
-----
აკაკი ერთგან სადილზე მიიწვიეს. თეთრ ღვინოს სვამდა. ვიღაცამ იკითხა: თეთრი ღვინო სჯობს, თუ წითელიო. პოეტმა წითელი ღვინო დაისხა და რომ არ მოეწონა, თქვა: სადილობამდის ეს ღვინოც თეთრი ყოფილა, მაგრამ სირცხვილით ეხლა გაწითლებულაო.
-----
ერთმა მელოტმა თქვა: ერთ ლამაზ ქალს წიგნი მივწერე, ისე შეგინახავ, როგორც ჩემს
თავს-მეთქი, მაგრამ, წარმოიდგინეთ, უარი შემომითვალა.
- სწორედ მაგითი დაგიფრთხია, აბა რა სასიამოვნოა, მუდამ შიშვლად და ცარიელად ყოფნაო, - იოხუნჯა აკაკიმ.
-----
ქუთაისში აკაკი წერეთლის მონაწილეობით საღამო გაიმართა. საღამოში მონაწილენი მეორე თუ მესამე დღეს სურათის გადასაღებად ბაღში შეიკრიბნენ. აკაკის ერთმა ახალგაზრდამ ჰკითხა: - რა აზრისა ხართ, პატივცემულო აკაკი, ახალგაზრდა მგოსნებზე?
- რა გითხრათ, - მიუგო აკაკიმ, - სტუდენტობის დროს ერთი პროფესორი გვყავდა: დიდი განათლებული კაციაო ამბობდნენ, მაგრამ ჩვენ, სტუდენტები, მისი წაკითხულიდან ვერას ვგებულობდით. იგივე ითქმის ზოგიერთ ახალგაზრდა მგოსანზე: შესაძლებელია ძალიან კარგებიც იყვნენ, მაგრამ ერთი ნაკლი აქვთ: როგორც მე, აგრეთვე ხალხს არა გაეგება რა მათი.
-----
აკაკის ნატალიასგან ერთადერთი ვაჟი - ალექსი შეეძინა, რომელმაც ქართული არ იცოდა. ალექსი საოპერო დასში ანტრეპრენიორად წარმატებით მოღვაწეობდა, მაგრამ გამუდმებით ვალებში იყო, რომლის გადახდაც მთელი ცხოვრების განმავლობაში აკაკის უწევდა.
-----
აკაკის მეუღლე საქართველოში ძალიან იშვიათად ჩამოდიოდა. ცოლ-ქმარი ერთმანეთს
იშვიათად ნახულობდა, მაგრამ მიუხედავად ამისა მათ სიცოცხლის ბოლომდე ჰქონდათ
ურთიერთობა.
-----
აკაკი ოცი წლის გაუმხელელი სიყვარულით იტანჯებოდა ტასო მაჩაბლის მიმართ.
ლიტერატურის მუზეუმის ფონდებში დღემდე ინახება მისი ტასო მაჩაბლისადმი გაგზავნილი წერილები. ცალმხრივი სიყვარულის გამო მწერალი თავს უბედურად გრძნობდა.
-----
აკაკი მუდამ სხვის ოჯახებში ცხოვრობდა და საკუთარ კერაზე ოცნებობდა. როგორც თავად
ამბობდა: „სახლი მაქვს - არა მაქვს, ცოლი მყავს – არა მყავს, პენსია მაქვს – არა მაქვს.“
-----
სიცოცხლის ბოლოს, როდესაც აკაკი ავადმყოფობდა, მისმა ცოლმა გამოთქვა სურვილი,
საქართველოში ჩამოსულიყო და ქმრისთვის მოევლო. აკაკი წერეთელი გარდაიცვალა 74 წლის ასაკში.
-----
მწერალმა ანდერძით შორაპნის მაზრის სოფელ სხვიტორში საზოგადოებას დაუტოვა სამოსახლო ადგილი შენობებით, რათა მამულში პოეტის სახელობის ქალთა სკოლა დაეარსებინათ
ზემოხსენებული მამულის სახლში.
„ეს სამოსახლო ადგილი ნაწილია მთლიან მამულისა, რომლის მეორე ნაწილი /ვენახი/
განსვენებულმა აკაკი წერეთელმა უანდერძა ქართულ საისტორიო-საეთნოგრაფიო
საზოგადოებას”.
მნიშვნელოვანია ცნობა, რომლის მიხედვითაც საზოგადოებამ მგოსნის ანდერძის ერთი ნაწილი დაარღვია: არ დაკრძალა მისი ნეშტი სხვიტორის ეკლესიაში, თუმცა ეს ნება კატეგორიულად იყო „გამოცხადებული ანდერძში“.
-----
მწერალი ბევრს უყვარდა, მაგრამ პირად ცხოვრებაში საკმაოდ უიღბლო იყო. აკაკის პირადი ცხოვრების ირგვლივ ბევრი ჭორი ტრიალებდა.
ერთ-ერთი ყველაზე განხილვადი თემა მისი და ნატალია ბაზილევსკაიას ქორწინება იყო.
ნატალია ოქროს მადნების რუსი მაგნატის, პეტრე ბაზილევსკის ქალიშვილი გახლდათ, მაგრამ მამის სიკვდილის შემდეგ ქონება მისმა ბიძამ დაისაკუთრა.
როგორც ამბობენ, ნატალიას აკაკი გაცნობისთანავე შეჰყვარებია. თავად პოეტი წერდა: „უფროს ქალს შევუყვარდი. მაშინ მე ქალის სიყვარულს დიდ ყურადღებას არ ვაქცევდი, საზოგადოდ, მაგრამ, როდესაც დიდად შეწუხებულმა ქალმა შემომჩივლა თავისი აღსარება, მაშინ კი გული მეტკინა, მეც ავდექი და მეორე დღეს ის ქალი ვითხოვე“.
საზოგადოებაში იმასაც განიხილავდნენ, რომ აკაკიმ ნატალია მამის ქონების გამო შეირთოო,
მაგრამ ფაქტი ფაქტად რჩება, მის ეკონომიკურ მდგომარეობაზე ეს ქორწინება სასიკეთოდ არ
ასახულა.
-----
ერთხელ აკაკის ერთმა ქალმა ლამაზად მოქარგული ბალიში აჩუქა, შესაფერისი წარწერით.
მწერალს ძალიან ესიამოვნა საჩუქარი და ქალს ღიმილით უთხრა: „ჰეი-ჰეი, ბექირ-ბეი! სანამ ახალგაზრდა ვიყავი, „მაღვიძარა“ საათებს მიგზავნიდნენ, ახლა კი ბალიშებს მიგზავნიან - დაწექ და დაიძინეო!“
-----
აკაკი ერთგან სადილზე მიიწვიეს. თეთრ ღვინოს სვამდა. ვიღაცამ იკითხა: თეთრი ღვინო სჯობს, თუ წითელიო. პოეტმა წითელი ღვინო დაისხა და რომ არ მოეწონა, თქვა: სადილობამდის ეს ღვინოც თეთრი ყოფილა, მაგრამ სირცხვილით ეხლა გაწითლებულაო.
-----
ერთმა მელოტმა თქვა: ერთ ლამაზ ქალს წიგნი მივწერე, ისე შეგინახავ, როგორც ჩემს
თავს-მეთქი, მაგრამ, წარმოიდგინეთ, უარი შემომითვალა.
- სწორედ მაგითი დაგიფრთხია, აბა რა სასიამოვნოა, მუდამ შიშვლად და ცარიელად ყოფნაო, - იოხუნჯა აკაკიმ.
-----
ქუთაისში აკაკი წერეთლის მონაწილეობით საღამო გაიმართა. საღამოში მონაწილენი მეორე თუ მესამე დღეს სურათის გადასაღებად ბაღში შეიკრიბნენ. აკაკის ერთმა ახალგაზრდამ ჰკითხა: - რა აზრისა ხართ, პატივცემულო აკაკი, ახალგაზრდა მგოსნებზე?
- რა გითხრათ, - მიუგო აკაკიმ, - სტუდენტობის დროს ერთი პროფესორი გვყავდა: დიდი განათლებული კაციაო ამბობდნენ, მაგრამ ჩვენ, სტუდენტები, მისი წაკითხულიდან ვერას ვგებულობდით. იგივე ითქმის ზოგიერთ ახალგაზრდა მგოსანზე: შესაძლებელია ძალიან კარგებიც იყვნენ, მაგრამ ერთი ნაკლი აქვთ: როგორც მე, აგრეთვე ხალხს არა გაეგება რა მათი.
-----
აკაკის ნატალიასგან ერთადერთი ვაჟი - ალექსი შეეძინა, რომელმაც ქართული არ იცოდა. ალექსი საოპერო დასში ანტრეპრენიორად წარმატებით მოღვაწეობდა, მაგრამ გამუდმებით ვალებში იყო, რომლის გადახდაც მთელი ცხოვრების განმავლობაში აკაკის უწევდა.
-----
აკაკის მეუღლე საქართველოში ძალიან იშვიათად ჩამოდიოდა. ცოლ-ქმარი ერთმანეთს
იშვიათად ნახულობდა, მაგრამ მიუხედავად ამისა მათ სიცოცხლის ბოლომდე ჰქონდათ
ურთიერთობა.
-----
აკაკი ოცი წლის გაუმხელელი სიყვარულით იტანჯებოდა ტასო მაჩაბლის მიმართ.
ლიტერატურის მუზეუმის ფონდებში დღემდე ინახება მისი ტასო მაჩაბლისადმი გაგზავნილი წერილები. ცალმხრივი სიყვარულის გამო მწერალი თავს უბედურად გრძნობდა.
-----
აკაკი მუდამ სხვის ოჯახებში ცხოვრობდა და საკუთარ კერაზე ოცნებობდა. როგორც თავად
ამბობდა: „სახლი მაქვს - არა მაქვს, ცოლი მყავს – არა მყავს, პენსია მაქვს – არა მაქვს.“
-----
სიცოცხლის ბოლოს, როდესაც აკაკი ავადმყოფობდა, მისმა ცოლმა გამოთქვა სურვილი,
საქართველოში ჩამოსულიყო და ქმრისთვის მოევლო. აკაკი წერეთელი გარდაიცვალა 74 წლის ასაკში.
-----
მწერალმა ანდერძით შორაპნის მაზრის სოფელ სხვიტორში საზოგადოებას დაუტოვა სამოსახლო ადგილი შენობებით, რათა მამულში პოეტის სახელობის ქალთა სკოლა დაეარსებინათ
ზემოხსენებული მამულის სახლში.
„ეს სამოსახლო ადგილი ნაწილია მთლიან მამულისა, რომლის მეორე ნაწილი /ვენახი/
განსვენებულმა აკაკი წერეთელმა უანდერძა ქართულ საისტორიო-საეთნოგრაფიო
საზოგადოებას”.
მნიშვნელოვანია ცნობა, რომლის მიხედვითაც საზოგადოებამ მგოსნის ანდერძის ერთი ნაწილი დაარღვია: არ დაკრძალა მისი ნეშტი სხვიტორის ეკლესიაში, თუმცა ეს ნება კატეგორიულად იყო „გამოცხადებული ანდერძში“.
