შოტლანდიური კილტი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და გამორჩეული ტრადიციული სამოსია. მიუხედავად იმისა, რომ თანამედროვე სამყაროში მამაკაცის მიერ ქვედაბოლოს ტარება ხშირად არაორდინალურად აღიქმება, შოტლანდიისთვის ეს მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის, ეროვნული სიამაყისა და, რაც მთავარია, უდიდესი პრაქტიკულობის სიმბოლოა. კილტის წარმოშობა არა მოდურ ტენდენციებს, არამედ მკაცრ კლიმატთან ბრძოლასა და გადარჩენას უკავშირდება.

კილტის ისტორია მე-16 საუკუნის შოტლანდიის მაღალმთიანეთში იწყება. თავდაპირველი სამოსი მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა იმისგან, რასაც დღეს ოფიციალურ მიღებებზე ვხედავთ.

პირველსაწყის ვერსიას „დიდი პლედი“ ერქვა. ის წარმოადგენდა მატყლის გრძელ, სქელ ქსოვილს, რომელსაც მამაკაცები წელზე იხვევდნენ, ნაკეცებად აგროვებდნენ და ქამრით იმაგრებდნენ, ხოლო დარჩენილ ზედა ნაწილს მხარზე გადაიგდებდნენ ხოლმე. ეს სამოსი მთიელთა ყოველდღიური ცხოვრების განუყოფელი ნაწილი იყო.

მე-18 საუკუნეში სამოსი უფრო კომპაქტური გახდა. მუშებისა და მეომრებისთვის მოძრაობის კიდევ უფრო გასამარტივებლად, ზედა ნაწილი მოაცილეს და დარჩა მხოლოდ ქვედაბოლო — „მცირე კილტი“, რომელიც თანამედროვე კილტის პირდაპირი წინაპარია. 

შოტლანდიურ კილტს რამდენიმე უპირატესობა ჰქონდა:

- მოძრაობის თავისუფლება: ციცაბო მთებსა და კლდეებზე ასვლისას თავისუფალი სამოსი შარვალზე მეტად აადვილებდა გადაადგილებას.

- სწრაფი შრობა: ჭაობებსა და სველ ბალახში სიარულისას შარვალი მალე სველდებოდა, მძიმდებოდა და სხეულს ყინავდა. მატყლის კილტი კი სველ მდგომარეობაშიც ინარჩუნებდა სითბოს და ბევრად სწრაფად შრებოდა.

- უნივერსალური ფუნქცია: კილტი მხოლოდ ტანსაცმელი არ ყოფილა. ღამის გათევისას მთიელები ქამარს იხსნიდნენ და გრძელ ქსოვილს საძილე ტომრად ან თბილ საბნად იყენებდნენ, რაც მკაცრ ზამთარში გადარჩენის გარანტიას იძლეოდა.

1746 წელს, კალოდენის ბრძოლაში იაკობიტების აჯანყების მარცხის შემდეგ, ინგლისის მთავრობამ შოტლანდიური კულტურის განადგურება განიზრახა. გამოიცა კანონი, რომლითაც კილტისა და ტარტანის ტარება მკაცრად აიკრძალა.

სამოსი გადაშენებას გადაარჩინა შოტლანდიურმა სამხედრო პოლკებმა, რომლებსაც ბრიტანეთის არმიის შემადგენლობაში კილტის ტარების უფლება ოფიციალურად შეუნარჩუნდათ. მეომრებმა ეს უფლება სიმამაცითა და ბრძოლის ველზე გამოჩენილი სიმტკიცით დაიმსახურეს.

მე-19 საუკუნეში, როდესაც აკრძალვა გაუქმდა, კილტის მიმართ ინტერესი ხელახლა გაღვივდა — ამჯერად უკვე არა მხოლოდ მთიელებში, არამედ არისტოკრატიაშიც. კილტი იქცა მთელი შოტლანდიის თავისუფლების, გამძლეობისა და კულტურული იდენტობის უმთავრეს სიმბოლოდ, რომელსაც დღეს შოტლანდიელები დიდი სიამაყით ატარებენ ქორწილებში, ეროვნულ დღესასწაულებსა და ოფიციალურ მიღებებზე.