მოწევასა და გენეტიკას შორის ორმხრივი და მჭიდრო კავშირი არსებობს: ერთი მხრივ, გენები განსაზღვრავენ ადამიანის მიდრეკილებას ნიკოტინზე დამოკიდებულებისადმი, ხოლო მეორე მხრივ, მოწევა იწვევს გენეტიკურ ცვლილებებსა და მუტაციებს.
როგორ მოქმედებს გენეტიკა მოწევაზე?
გენეტიკური ფაქტორები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ იმაში, თუ რამდენად ადვილად ხდება ადამიანი დამოკიდებული თამბაქოზე:
• მიდრეკილება: კვლევების თანახმად, მოწევის დაწყებისა და ნიკოტინზე დამოკიდებულების ჩამოყალიბების რისკი 40%-დან 75%-მდე გენეტიკურად არის განპირობებული.
• ნიკოტინის მეტაბოლიზმი: გარკვეული გენები (მაგალითად, CHRNA5/A3/B4 კლასტერი) პასუხისმგებელია იმაზე, თუ რამდენად სწრაფად გადაამუშავებს ორგანიზმი ნიკოტინს და რამდენად მძაფრია მისგან მიღებული სიამოვნება.
• დამოკიდებულება: გენეტიკური ვარიანტები გავლენას ახდენს იმაზე, თუ რამდენ ღერ სიგარეტს ეწევა ადამიანი დღეში და რამდენად რთულია მისთვის მოწევის მიტოვება.
მოწევა პირდაპირ აზიანებს უჯრედის გენეტიკურ მასალას (დნმ-ს), რაც სხვადასხვა დაავადების მიზეზი ხდება:
• მუტაციები: ყოველი 50 ღერი სიგარეტის მოწევა ფილტვის უჯრედებში ერთ მუტაციას იწვევს. დღეში ერთი კოლოფის მოწევისას, წელიწადში ფილტვის თითოეულ უჯრედში საშუალოდ 150 მუტაცია გროვდება.
• დნმ-ის დაზიანება: თამბაქოს კვამლში შემავალი ქიმიური ნივთიერებები აზიანებენ დნმ-ის სტრუქტურას, რაც ზრდის კიბოს, მათ შორის ფილტვის კიბოს განვითარების რისკს.
• ეპიგენეტიკური ცვლილებები: მოწევამ შეიძლება გამოიწვიოს გენების აქტივობის ცვლილება (ეპიგენეტიკური მარკერების მეშვეობით), რაც შესაძლოა შთამომავლობასაც გადაეცეს. მაგალითად, მშობლის მოწევა ზრდის შვილებისა და შვილიშვილების ასთმის რისკს.
მოწევის შედეგად გამოწვეული გენეტიკური დაზიანებები ხშირად შეუქცევადია და ზრდის ისეთი დაავადებების რისკს, როგორიცაა ფილტვების ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადება, გულსისხლძარღვთა დაავადებები და კატარაქტა.
როგორ მოქმედებს გენეტიკა მოწევაზე?
გენეტიკური ფაქტორები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ იმაში, თუ რამდენად ადვილად ხდება ადამიანი დამოკიდებული თამბაქოზე:
• მიდრეკილება: კვლევების თანახმად, მოწევის დაწყებისა და ნიკოტინზე დამოკიდებულების ჩამოყალიბების რისკი 40%-დან 75%-მდე გენეტიკურად არის განპირობებული.
• ნიკოტინის მეტაბოლიზმი: გარკვეული გენები (მაგალითად, CHRNA5/A3/B4 კლასტერი) პასუხისმგებელია იმაზე, თუ რამდენად სწრაფად გადაამუშავებს ორგანიზმი ნიკოტინს და რამდენად მძაფრია მისგან მიღებული სიამოვნება.
• დამოკიდებულება: გენეტიკური ვარიანტები გავლენას ახდენს იმაზე, თუ რამდენ ღერ სიგარეტს ეწევა ადამიანი დღეში და რამდენად რთულია მისთვის მოწევის მიტოვება.
მოწევა პირდაპირ აზიანებს უჯრედის გენეტიკურ მასალას (დნმ-ს), რაც სხვადასხვა დაავადების მიზეზი ხდება:
• მუტაციები: ყოველი 50 ღერი სიგარეტის მოწევა ფილტვის უჯრედებში ერთ მუტაციას იწვევს. დღეში ერთი კოლოფის მოწევისას, წელიწადში ფილტვის თითოეულ უჯრედში საშუალოდ 150 მუტაცია გროვდება.
• დნმ-ის დაზიანება: თამბაქოს კვამლში შემავალი ქიმიური ნივთიერებები აზიანებენ დნმ-ის სტრუქტურას, რაც ზრდის კიბოს, მათ შორის ფილტვის კიბოს განვითარების რისკს.
• ეპიგენეტიკური ცვლილებები: მოწევამ შეიძლება გამოიწვიოს გენების აქტივობის ცვლილება (ეპიგენეტიკური მარკერების მეშვეობით), რაც შესაძლოა შთამომავლობასაც გადაეცეს. მაგალითად, მშობლის მოწევა ზრდის შვილებისა და შვილიშვილების ასთმის რისკს.
მოწევის შედეგად გამოწვეული გენეტიკური დაზიანებები ხშირად შეუქცევადია და ზრდის ისეთი დაავადებების რისკს, როგორიცაა ფილტვების ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადება, გულსისხლძარღვთა დაავადებები და კატარაქტა.
