არსებობს მოსაზრება, რომ სტრესთან გამკლავების მეთოდი მოწევაა. ემოციური სტრესის მდგომარეობაში მყოფი ადამიანი სიგარეტს ეწევა, ფიქრობს, რომ მოწევა დაამშვიდებს, შეამცირებს სტრესის ზემოქმედებას. მართალია ეს და ღირს თუ არა სტრესთან გამკლავების ამ მეთოდის გამოყენება?
საქმე იმაშია, რომ მოწევას მხოლოდ „სტრესის შემცირების“ შეგრძნება შეუძლია.
მოწევის დაწყებიდან 8 წამის შემდეგ ნიკოტინი ტვინში აღწევს და ნერვული სისტემის სტიმულაცია იწყება. გამოიყოფა ადრენალინი, რაც იწვევს გულისცემის, არტერიული წნევის და სისხლში შაქრის დონის მატებას.
მწეველი ამ ეფექტებს ენერგიის მოზღვავებად აღიქვამს. გარდა ამისა, გამოიყოფა ენდორფინები - ნივთიერებები, რომლებიც გავლენას ახდენენ ემოციურ მდგომარეობაზე (იწვევენ ეიფორიას).
მოწევის დროს ნიკოტინი ასევე მოქმედებს ტვინის დოფამინურ სტრუქტურებზე, რაც გულისხმობს დოფამინის გამოყოფას - ნივთიერებას, რომელიც გავლენას ახდენს განწყობაზე, ხასიათსა და ქცევაზე, მეხსიერებაზე, აზროვნების სიჩქარეზე, მოტივაციაზე.
თუმცა, დოფამინს აქვს უარყოფითი ეფექტი: მას შეუძლია გამოიწვიოს ნებისმიერი დამოკიდებულება.
ნიკოტინზე დამოკიდებულება არ არის გამონაკლისი! მოწევის დროს დოფამინი იწვევს კმაყოფილების გრძნობას, ქმნის ამ ეფექტის გამეორების სურვილს. დოფამინი ქმნის გარკვეულ ასოციაციებს მოწევასთან, აძლიერებს მათ. მწეველი ქმნის მოწევის დადებით იმიჯს, უჩნდება მოწევის გაგრძელების სურვილი.
თუ სიტუაციას სისტემურად შევხედავთ, მაშინ მოწევა მხოლოდ დოფამინის ხანმოკლე მდგომარეობას არ ეხება, ის ნიკოტინზე დამოკიდებულებასა და ორგანიზმის დაზიანებასაც ეხება. ანუ, თუ საკუთარ თავს კითხვას დაუსვამთ „მოწევა თუ არა?“, მაშინ პასუხი აშკარაა: მოწევას თავი უნდა დაანებოთ!
მოწევა საზიანოა როგორც ფიზიკური, ასევე ფსიქიკური ჯანმრთელობისთვის. მრავალი მონაცემის თანახმად, სიგარეტის კვამლი შეიცავს 4 ათასზე მეტ სხვადასხვა ქიმიურ ნაერთს, მათ შორის 40-ზე მეტ კანცეროგენულ ნივთიერებას.
მოწევა შემთხვევათა 85 პროცენტში ფილტვის, ბრონქებისა და ტრაქეის კიბოთი გამოწვეული სიკვდილის მიზეზია. მოწევა ხელს უწყობს მიოკარდიუმის ინფარქტის, ინსულტის, იმპოტენციის, უნაყოფობის და კუჭ-ნაწლავის დაავადებების გაჩენას. მოწევა აუარესებს კბილის მინანქრისა და კანის მდგომარეობას. მოწევა იწვევს ადამიანში განწყობის ცვალებადობას.
მოწევა ორგანიზმს წონასწორობიდან აგდებს. ჯანმრთელ ორგანიზმში ნიკოტინზე პირველ რეაქციას თან ახლავს თავბრუსხვევა, სხვადასხვა ინტენსივობის თავის ტკივილი, გაძლიერებული ნერწყვდენა, ხველა, გულისრევა, ღებინება.
მოწევის დროს სისხლში გამოიყოფა სტრესის ჰორმონები - ადრენალინი, ნორადრენალინი, კორტიზოლი. ანუ, ფიზიოლოგიურ დონეზე, მოწევა ორგანიზმისთვის სტრესია. როდესაც ადამიანი აგრძელებს მოწევას, მისი სხეული იძულებულია გადალახოს ნიკოტინზე საწყისი უარყოფითი რეაქცია, შეეჩვიოს ნიკოტინის ტოქსიკურ ეფექტს. და ეს უკვე ერთგვარი ძალადობაა მისი სხეულის მიმართ.
თამბაქოსა და ნიკოტინის შემცველ პროდუქტებზე დამოკიდებულება მრავალი ფაქტორის გამო ხდება. ნიკოტინის სისხლში პირდაპირი მოხვედრის, დოფამინის მოქმედებისა და ორგანიზმში ნიკოტინის სწრაფი დაშლის ფაქტორის გარდა (50%-ით 3-4 საათში, რაც იწვევს დოფამინის მდგომარეობის შეწყვეტას და, შესაბამისად, დოფამინის მდგომარეობის განახლებისთვის მოწევის სურვილის ზრდას), ეს ასევე გენეტიკური წინასწარგანწყობის, პიროვნული თვისებების, გარე ფაქტორების (მაგალითად, სტრესის და ა.შ.) არსებობაა.
ახალგაზრდების მოწევას ძირითადად იწყებენ, როდესაც მათ აქვთ კომუნიკაციის, თვითშეფასების პრობლემები, როდესაც მათ აქვთ არასრულფასოვნების კომპლექსები, როდესაც ადამიანს სურს თავი ზრდასრულად იგრძნოს, სურს გაზარდოს საკუთარი მნიშვნელობის გრძნობა, ან როდესაც ადამიანი იმყოფება რაიმე შინაგანი კონფლიქტის, შინაგანი პროტესტის გავლენის ქვეშ, ასევე როდესაც მოწყენილობა აქვს, არ აქვს საყვარელი საქმიანობა, ჰობი და დროის დაკავების საჭიროება, როდესაც ადამიანი მიდრეკილია სტერეოტიპებისკენ, არ არის საკმარისად მომწიფებული ფსიქოლოგიურად, აქვს დამოკიდებულების ტიპი ან აქვს სხვა დამოკიდებულებები.
ფსიქიატრები აღნიშნავენ, რომ ფსიქიკური დაავადების მქონე ადამიანებს შორის მწეველთა წილი უფრო მაღალია, ვიდრე სხვა ადამიანებში. შფოთიანი და დეპრესიული ადამიანები ყველაზე მეტად არიან მიდრეკილნი ამ ცუდი ჩვევისკენ.
ისინი სიგარეტს უფრო ადრე ცდიან, უფრო ძლიერ დამოკიდებულებას განიცდიან და მისგან თავის დაღწევა უფრო უჭირთ. ჯანმრთელობაზე უარყოფითი ზეგავლენის სიძლიერე მოსახლეობის ამ ჯგუფში უფრო გამოხატულია.
მოწევა ადამიანს რესურსებსა და დროს ართმევს; მწეველები უფრო სწრაფად ბერდებიან. მიუხედავად იმისა, რომ ესმით მოწევის ხასიათი და ზიანის მასშტაბები, სამწუხაროდ, ადამიანები მაინც აგრძელებენ მოწევას.
საქმე იმაშია, რომ მოწევას მხოლოდ „სტრესის შემცირების“ შეგრძნება შეუძლია.
მოწევის დაწყებიდან 8 წამის შემდეგ ნიკოტინი ტვინში აღწევს და ნერვული სისტემის სტიმულაცია იწყება. გამოიყოფა ადრენალინი, რაც იწვევს გულისცემის, არტერიული წნევის და სისხლში შაქრის დონის მატებას.
მწეველი ამ ეფექტებს ენერგიის მოზღვავებად აღიქვამს. გარდა ამისა, გამოიყოფა ენდორფინები - ნივთიერებები, რომლებიც გავლენას ახდენენ ემოციურ მდგომარეობაზე (იწვევენ ეიფორიას).
მოწევის დროს ნიკოტინი ასევე მოქმედებს ტვინის დოფამინურ სტრუქტურებზე, რაც გულისხმობს დოფამინის გამოყოფას - ნივთიერებას, რომელიც გავლენას ახდენს განწყობაზე, ხასიათსა და ქცევაზე, მეხსიერებაზე, აზროვნების სიჩქარეზე, მოტივაციაზე.
თუმცა, დოფამინს აქვს უარყოფითი ეფექტი: მას შეუძლია გამოიწვიოს ნებისმიერი დამოკიდებულება.
ნიკოტინზე დამოკიდებულება არ არის გამონაკლისი! მოწევის დროს დოფამინი იწვევს კმაყოფილების გრძნობას, ქმნის ამ ეფექტის გამეორების სურვილს. დოფამინი ქმნის გარკვეულ ასოციაციებს მოწევასთან, აძლიერებს მათ. მწეველი ქმნის მოწევის დადებით იმიჯს, უჩნდება მოწევის გაგრძელების სურვილი.
თუ სიტუაციას სისტემურად შევხედავთ, მაშინ მოწევა მხოლოდ დოფამინის ხანმოკლე მდგომარეობას არ ეხება, ის ნიკოტინზე დამოკიდებულებასა და ორგანიზმის დაზიანებასაც ეხება. ანუ, თუ საკუთარ თავს კითხვას დაუსვამთ „მოწევა თუ არა?“, მაშინ პასუხი აშკარაა: მოწევას თავი უნდა დაანებოთ!
მოწევა საზიანოა როგორც ფიზიკური, ასევე ფსიქიკური ჯანმრთელობისთვის. მრავალი მონაცემის თანახმად, სიგარეტის კვამლი შეიცავს 4 ათასზე მეტ სხვადასხვა ქიმიურ ნაერთს, მათ შორის 40-ზე მეტ კანცეროგენულ ნივთიერებას.
მოწევა შემთხვევათა 85 პროცენტში ფილტვის, ბრონქებისა და ტრაქეის კიბოთი გამოწვეული სიკვდილის მიზეზია. მოწევა ხელს უწყობს მიოკარდიუმის ინფარქტის, ინსულტის, იმპოტენციის, უნაყოფობის და კუჭ-ნაწლავის დაავადებების გაჩენას. მოწევა აუარესებს კბილის მინანქრისა და კანის მდგომარეობას. მოწევა იწვევს ადამიანში განწყობის ცვალებადობას.
მოწევა ორგანიზმს წონასწორობიდან აგდებს. ჯანმრთელ ორგანიზმში ნიკოტინზე პირველ რეაქციას თან ახლავს თავბრუსხვევა, სხვადასხვა ინტენსივობის თავის ტკივილი, გაძლიერებული ნერწყვდენა, ხველა, გულისრევა, ღებინება.
მოწევის დროს სისხლში გამოიყოფა სტრესის ჰორმონები - ადრენალინი, ნორადრენალინი, კორტიზოლი. ანუ, ფიზიოლოგიურ დონეზე, მოწევა ორგანიზმისთვის სტრესია. როდესაც ადამიანი აგრძელებს მოწევას, მისი სხეული იძულებულია გადალახოს ნიკოტინზე საწყისი უარყოფითი რეაქცია, შეეჩვიოს ნიკოტინის ტოქსიკურ ეფექტს. და ეს უკვე ერთგვარი ძალადობაა მისი სხეულის მიმართ.
თამბაქოსა და ნიკოტინის შემცველ პროდუქტებზე დამოკიდებულება მრავალი ფაქტორის გამო ხდება. ნიკოტინის სისხლში პირდაპირი მოხვედრის, დოფამინის მოქმედებისა და ორგანიზმში ნიკოტინის სწრაფი დაშლის ფაქტორის გარდა (50%-ით 3-4 საათში, რაც იწვევს დოფამინის მდგომარეობის შეწყვეტას და, შესაბამისად, დოფამინის მდგომარეობის განახლებისთვის მოწევის სურვილის ზრდას), ეს ასევე გენეტიკური წინასწარგანწყობის, პიროვნული თვისებების, გარე ფაქტორების (მაგალითად, სტრესის და ა.შ.) არსებობაა.
ახალგაზრდების მოწევას ძირითადად იწყებენ, როდესაც მათ აქვთ კომუნიკაციის, თვითშეფასების პრობლემები, როდესაც მათ აქვთ არასრულფასოვნების კომპლექსები, როდესაც ადამიანს სურს თავი ზრდასრულად იგრძნოს, სურს გაზარდოს საკუთარი მნიშვნელობის გრძნობა, ან როდესაც ადამიანი იმყოფება რაიმე შინაგანი კონფლიქტის, შინაგანი პროტესტის გავლენის ქვეშ, ასევე როდესაც მოწყენილობა აქვს, არ აქვს საყვარელი საქმიანობა, ჰობი და დროის დაკავების საჭიროება, როდესაც ადამიანი მიდრეკილია სტერეოტიპებისკენ, არ არის საკმარისად მომწიფებული ფსიქოლოგიურად, აქვს დამოკიდებულების ტიპი ან აქვს სხვა დამოკიდებულებები.
ფსიქიატრები აღნიშნავენ, რომ ფსიქიკური დაავადების მქონე ადამიანებს შორის მწეველთა წილი უფრო მაღალია, ვიდრე სხვა ადამიანებში. შფოთიანი და დეპრესიული ადამიანები ყველაზე მეტად არიან მიდრეკილნი ამ ცუდი ჩვევისკენ.
ისინი სიგარეტს უფრო ადრე ცდიან, უფრო ძლიერ დამოკიდებულებას განიცდიან და მისგან თავის დაღწევა უფრო უჭირთ. ჯანმრთელობაზე უარყოფითი ზეგავლენის სიძლიერე მოსახლეობის ამ ჯგუფში უფრო გამოხატულია.
მოწევა ადამიანს რესურსებსა და დროს ართმევს; მწეველები უფრო სწრაფად ბერდებიან. მიუხედავად იმისა, რომ ესმით მოწევის ხასიათი და ზიანის მასშტაბები, სამწუხაროდ, ადამიანები მაინც აგრძელებენ მოწევას.
