მოწევა იწვევს სისხლძარღვების როგორც მყისიერ (დროებით) შევიწროებას, ისე მათ ქრონიკულ დაზიანებას, რაც აფერხებს სისხლის მიმოქცევას და ზრდის გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკს.
თამბაქოს კვამლი სისხლძარღვებზე რამდენიმე გზით მოქმედებს:
ნიკოტინის ეფექტი: ნიკოტინი ასტიმულირებს ადრენალინის გამოყოფას, რაც იწვევს სისხლძარღვების მყისიერ შევიწროებას (ვაზოკონსტრიქციას), არტერიული წნევის მატებას და გულისცემის აჩქარებას.
ენდოთელიუმის დაზიანება: კვამლში არსებული ტოქსინები აზიანებს სისხლძარღვების შიდა ფენას (ენდოთელიუმს), რაც არღვევს მათ ელასტიკურობას და ბუნებრივი გაფართოების უნარს.
ათეროსკლეროზის პროცესი: მოწევა ხელს უწყობს არტერიების კედლებზე ცხიმოვანი ფოლაქების (ნადების) დაგროვებას. ეს პროცესი, რომელსაც ათეროსკლეროზი ეწოდება, იწვევს სისხლძარღვების სანათურის მუდმივ დავიწროვებას.
ჟანგბადის ნაკლებობა: კვამლში არსებული ნახშირჟანგი (CO) უკავშირდება ჰემოგლობინს, რაც ამცირებს სისხლის მიერ ჟანგბადის გადატანის უნარს და აიძულებს გულს მეტი დატვირთვით იმუშაოს.
ჯანმრთელობის რისკები
სისხლძარღვების შევიწროება ზრდის შემდეგი დაავადებების ალბათობას:
პერიფერიული არტერიების დაავადება (PAD): სისხლის მიმოქცევის შეფერხება კიდურებში, რაც იწვევს ტკივილს, კრუნჩხვებს და მძიმე შემთხვევებში — განგრენას.
ჰიპერტენზია: მუდმივად შევიწროებული სისხლძარღვები იწვევს ქრონიკულ მაღალ წნევას.
თრომბოზი: მოწევა სისხლს უფრო ,,წებოვანს" ხდის, რაც ზრდის თრომბების წარმოქმნის, ინფარქტისა და ინსულტის რისკს.
დადებითი ცვლილებები შეწყვეტისას
სისხლის მიმოქცევა გაუმჯობესებას იწყებს მოწევის შეწყვეტიდან 20 წუთში, ხოლო 1 წლის შემდეგ გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკი 50%-ით მცირდება.
თამბაქოს კვამლი სისხლძარღვებზე რამდენიმე გზით მოქმედებს:
ნიკოტინის ეფექტი: ნიკოტინი ასტიმულირებს ადრენალინის გამოყოფას, რაც იწვევს სისხლძარღვების მყისიერ შევიწროებას (ვაზოკონსტრიქციას), არტერიული წნევის მატებას და გულისცემის აჩქარებას.
ენდოთელიუმის დაზიანება: კვამლში არსებული ტოქსინები აზიანებს სისხლძარღვების შიდა ფენას (ენდოთელიუმს), რაც არღვევს მათ ელასტიკურობას და ბუნებრივი გაფართოების უნარს.
ათეროსკლეროზის პროცესი: მოწევა ხელს უწყობს არტერიების კედლებზე ცხიმოვანი ფოლაქების (ნადების) დაგროვებას. ეს პროცესი, რომელსაც ათეროსკლეროზი ეწოდება, იწვევს სისხლძარღვების სანათურის მუდმივ დავიწროვებას.
ჟანგბადის ნაკლებობა: კვამლში არსებული ნახშირჟანგი (CO) უკავშირდება ჰემოგლობინს, რაც ამცირებს სისხლის მიერ ჟანგბადის გადატანის უნარს და აიძულებს გულს მეტი დატვირთვით იმუშაოს.
ჯანმრთელობის რისკები
სისხლძარღვების შევიწროება ზრდის შემდეგი დაავადებების ალბათობას:
პერიფერიული არტერიების დაავადება (PAD): სისხლის მიმოქცევის შეფერხება კიდურებში, რაც იწვევს ტკივილს, კრუნჩხვებს და მძიმე შემთხვევებში — განგრენას.
ჰიპერტენზია: მუდმივად შევიწროებული სისხლძარღვები იწვევს ქრონიკულ მაღალ წნევას.
თრომბოზი: მოწევა სისხლს უფრო ,,წებოვანს" ხდის, რაც ზრდის თრომბების წარმოქმნის, ინფარქტისა და ინსულტის რისკს.
დადებითი ცვლილებები შეწყვეტისას
სისხლის მიმოქცევა გაუმჯობესებას იწყებს მოწევის შეწყვეტიდან 20 წუთში, ხოლო 1 წლის შემდეგ გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკი 50%-ით მცირდება.
მოწევა მნიშვნელოვნად ზრდის მხედველობის დაკარგვისა და თვალის სერიოზული დაავადებების განვითარების რისკს. თამბაქოს კვამლში არსებული ტოქსიკური ნივთიერებები აზიანებს თვალის სისხლძარღვებს, იწვევს ოქსიდაციურ სტრესს და აქვეითებს ბუნებრივ ანტიოქსიდანტურ დაცვას.
მოწევასთან დაკავშირებული თვალის დაზიანების სიმპტომები ხშირად თანდათანობით ვლინდება და თავდაპირველად შესაძლოა მსუბუქ გაღიზიანებას ჰგავდეს. თუმცა, დროთა განმავლობაში ისინი უფრო სერიოზულ ხასიათს იღებენ და მხედველობის მნიშვნელოვან გაუარესებას იწვევს.
მოწევით გამოწვეული ძირითადი თვალის დაავადებები
კვლევების მიხედვით, მწეველებში შემდეგი დაავადებების განვითარების ალბათობა გაცილებით მაღალია:
• ასაკობრივი მაკულარული დეგენერაცია (AMD): მწეველებს ამ დაავადების განვითარების 2-დან 4-ჯერ მეტი რისკი აქვთ არამწეველებთან შედარებით. მოწევა აჩქარებს მხედველობის ცენტრალური ნაწილის დაზიანებას და შესაძლოა დაავადება 10 წლით ადრეც კი გამოვლინდეს.
• კატარაქტა (ბროლის შემღვრევა): სიგარეტის მოწევა 2-ჯერ ან 3-ჯერ ზრდის კატარაქტის განვითარების შანსს. ტოქსინები გროვდება თვალის ბროლში, რაც იწვევს მის ნაადრევ შემღვრევას და მხედველობის დაბინდვას.
• გლაუკომა: მოწევა აუარესებს თვალის სისხლით მომარაგებას და ზრდის თვალშიგა წნევას, რაც ხელს უწყობს მხედველობის ნერვის დაზიანებას.
• მშრალი თვალის სინდრომი: თამბაქოს კვამლი აღიზიანებს თვალის ლორწოვან გარსს, რაც იწვევს ცრემლის აორთქლებას, თვალების წვას და ქრონიკულ დისკომფორტს.
სხვა გართულებები
• დიაბეტური რეტინოპათია: მწეველ დიაბეტიანებში თვალის სისხლძარღვების დაზიანების რისკი უფრო მაღალია.
• უვეიტი: მოწევამ შესაძლოა გააორმაგოს თვალის შუა გარსის ანთების (უვეიტის) რისკი.
• ორსულობის დროს მოწევა: ზრდის ახალშობილებში მხედველობის ნერვის განუვითარებლობისა და სტრაბიზმის (სიელმის) რისკს.
პრევენცია
თამბაქოსთვის თავის დანებება არის ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტური გზა თვალის ჯანმრთელობის შესანარჩუნებლად. მოწევის შეწყვეტის შემდეგ, დროთა განმავლობაში, თვალის დაავადებების განვითარების რისკი მცირდება და უახლოვდება არამწეველთა მაჩვენებელს.
მოწევისთვის თავის დანებების შემდეგ თვალის მდგომარეობის გაუმჯობესება იწყება თითქმის მაშინვე, თუმცა სხვადასხვა ქსოვილის აღდგენასა და რისკების შემცირებას განსხვავებული დრო სჭირდება. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი დაზიანება (მაგალითად, მხედველობის ნერვის ან მაკულის მკვეთრი დაზიანება) შეიძლება შეუქცევადი იყოს, მოწევის შეწყვეტა აჩერებს დაავადებების პროგრესირებას.
ქვემოთ მოცემულია თვალის ჯანმრთელობის აღდგენის სავარაუდო ქრონოლოგია:
პირველი დღეები და კვირები
• 48 საათში: ნერვული დაბოლოებები იწყებს აღდგენას, რაც აუმჯობესებს სინათლისადმი მგრძნობელობას და თვალის საერთო ფუნქციას.
• რამდენიმე დღეში: თვალის თეთრი გარსი (სკლერა) უფრო კაშკაშა და სუფთა ხდება, ქრება სიყვითლე და სისხლჩაქცევების კვალი.
2-დან 4 კვირამდე
• საგრძნობლად მცირდება "მშრალი თვალის" სიმპტომები — წვა, სიწითლე და გაღიზიანება, რადგან ცრემლის წარმოება ნორმალიზდება.
1-დან 6 თვემდე
• სისხლის მიმოქცევა: 3 თვის განმავლობაში სისხლის მიმოქცევა მნიშვნელოვნად უმჯობესდება, რაც ნიშნავს, რომ ბადურა და მხედველობის ნერვი მეტ ჟანგბადსა და საკვებ ნივთიერებას იღებს.
• მხედველობის სტაბილურობა: მცირდება მხედველობის პერიოდული დაბინდვა და თვალი უფრო მდგრადი ხდება დატვირთვის მიმართ.
გრძელვადიანი შედეგები (1-დან 20 წლამდე)
• 1 წელი: მაკულარული დეგენერაციის (AMD) განვითარების რისკი თითქმის ნახევრდება.
• 5 წელი: კატარაქტის განვითარების ალბათობა საგრძნობლად იკლებს.
• 10-20 წელი: თვალის დაავადებების რისკი უთანაბრდება იმ ადამიანების მაჩვენებელს, რომლებსაც არასდროს მოუწევიათ.
მოწევასთან დაკავშირებული თვალის დაზიანების სიმპტომები ხშირად თანდათანობით ვლინდება და თავდაპირველად შესაძლოა მსუბუქ გაღიზიანებას ჰგავდეს. თუმცა, დროთა განმავლობაში ისინი უფრო სერიოზულ ხასიათს იღებენ და მხედველობის მნიშვნელოვან გაუარესებას იწვევს.
მოწევით გამოწვეული ძირითადი თვალის დაავადებები
კვლევების მიხედვით, მწეველებში შემდეგი დაავადებების განვითარების ალბათობა გაცილებით მაღალია:
• ასაკობრივი მაკულარული დეგენერაცია (AMD): მწეველებს ამ დაავადების განვითარების 2-დან 4-ჯერ მეტი რისკი აქვთ არამწეველებთან შედარებით. მოწევა აჩქარებს მხედველობის ცენტრალური ნაწილის დაზიანებას და შესაძლოა დაავადება 10 წლით ადრეც კი გამოვლინდეს.
• კატარაქტა (ბროლის შემღვრევა): სიგარეტის მოწევა 2-ჯერ ან 3-ჯერ ზრდის კატარაქტის განვითარების შანსს. ტოქსინები გროვდება თვალის ბროლში, რაც იწვევს მის ნაადრევ შემღვრევას და მხედველობის დაბინდვას.
• გლაუკომა: მოწევა აუარესებს თვალის სისხლით მომარაგებას და ზრდის თვალშიგა წნევას, რაც ხელს უწყობს მხედველობის ნერვის დაზიანებას.
• მშრალი თვალის სინდრომი: თამბაქოს კვამლი აღიზიანებს თვალის ლორწოვან გარსს, რაც იწვევს ცრემლის აორთქლებას, თვალების წვას და ქრონიკულ დისკომფორტს.
სხვა გართულებები
• დიაბეტური რეტინოპათია: მწეველ დიაბეტიანებში თვალის სისხლძარღვების დაზიანების რისკი უფრო მაღალია.
• უვეიტი: მოწევამ შესაძლოა გააორმაგოს თვალის შუა გარსის ანთების (უვეიტის) რისკი.
• ორსულობის დროს მოწევა: ზრდის ახალშობილებში მხედველობის ნერვის განუვითარებლობისა და სტრაბიზმის (სიელმის) რისკს.
პრევენცია
თამბაქოსთვის თავის დანებება არის ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტური გზა თვალის ჯანმრთელობის შესანარჩუნებლად. მოწევის შეწყვეტის შემდეგ, დროთა განმავლობაში, თვალის დაავადებების განვითარების რისკი მცირდება და უახლოვდება არამწეველთა მაჩვენებელს.
მოწევისთვის თავის დანებების შემდეგ თვალის მდგომარეობის გაუმჯობესება იწყება თითქმის მაშინვე, თუმცა სხვადასხვა ქსოვილის აღდგენასა და რისკების შემცირებას განსხვავებული დრო სჭირდება. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი დაზიანება (მაგალითად, მხედველობის ნერვის ან მაკულის მკვეთრი დაზიანება) შეიძლება შეუქცევადი იყოს, მოწევის შეწყვეტა აჩერებს დაავადებების პროგრესირებას.
ქვემოთ მოცემულია თვალის ჯანმრთელობის აღდგენის სავარაუდო ქრონოლოგია:
პირველი დღეები და კვირები
• 48 საათში: ნერვული დაბოლოებები იწყებს აღდგენას, რაც აუმჯობესებს სინათლისადმი მგრძნობელობას და თვალის საერთო ფუნქციას.
• რამდენიმე დღეში: თვალის თეთრი გარსი (სკლერა) უფრო კაშკაშა და სუფთა ხდება, ქრება სიყვითლე და სისხლჩაქცევების კვალი.
2-დან 4 კვირამდე
• საგრძნობლად მცირდება "მშრალი თვალის" სიმპტომები — წვა, სიწითლე და გაღიზიანება, რადგან ცრემლის წარმოება ნორმალიზდება.
1-დან 6 თვემდე
• სისხლის მიმოქცევა: 3 თვის განმავლობაში სისხლის მიმოქცევა მნიშვნელოვნად უმჯობესდება, რაც ნიშნავს, რომ ბადურა და მხედველობის ნერვი მეტ ჟანგბადსა და საკვებ ნივთიერებას იღებს.
• მხედველობის სტაბილურობა: მცირდება მხედველობის პერიოდული დაბინდვა და თვალი უფრო მდგრადი ხდება დატვირთვის მიმართ.
გრძელვადიანი შედეგები (1-დან 20 წლამდე)
• 1 წელი: მაკულარული დეგენერაციის (AMD) განვითარების რისკი თითქმის ნახევრდება.
• 5 წელი: კატარაქტის განვითარების ალბათობა საგრძნობლად იკლებს.
• 10-20 წელი: თვალის დაავადებების რისკი უთანაბრდება იმ ადამიანების მაჩვენებელს, რომლებსაც არასდროს მოუწევიათ.
სახლში რეგულარული მოწევა მნიშვნელოვან საფრთხეს უქმნის როგორც მწეველის, ისე ოჯახის სხვა წევრების ჯანმრთელობას, რადგან თამბაქოს კვამლი ჰაერში საათობით რჩება და ზედაპირებზე ილექება. მეორადი და მესამეული კვამლი იწვევს რესპირატორულ დაავადებებს, გულ-სისხლძარღვთა პრობლემებს და ზრდის კიბოს რისკს.
ჯანმრთელობის რისკები
სახლში მოწევა იწვევს ე.წ. „პასიურ მოწევას“, რაც ზრდის სხვადასხვა დაავადების რისკს:
• ბავშვებში: იზრდება ასთმის, ბრონქიტის, პნევმონიისა და ყურის ინფექციების განვითარების რისკი.
• მოზრდილებში: იმატებს ფილტვის კიბოს, გულის დაავადებებისა და ინსულტის რისკი.
• ორსულებში: შეიძლება გამოიწვიოს ნაყოფის განვითარების შეფერხება ან ნაადრევი მშობიარობა.
• მესამეული მოწევა: კედლებსა და ავეჯზე დალექილი ტოქსიკური ნივთიერებები (ნიკოტინი, ფორმალდეჰიდი) თვეების განმავლობაში რჩება სახლში და საშიშია შეხებისას, განსაკუთრებით პატარა ბავშვებისთვის.
გავლენა შინაურ ცხოველებზე
ცხოველები ხშირად უფრო მგრძნობიარენი არიან თამბაქოს კვამლის მიმართ:
• ძაღლები: იზრდება ცხვირის ღრუსა და ფილტვის კიბოს რისკი. გრძელცხვირიანი ჯიშები უფრო მიდრეკილნი არიან ცხვირის კიბოსკენ.
• კატები: თამბაქოს ნაწილაკები მათ ბეწვზე ილექება, რასაც ისინი ლოკვისას ყლაპავენ, რაც ზრდის ლიმფომის განვითარების რისკს.
• ფრინველები: აქვთ ძალიან მგრძნობიარე სასუნთქი სისტემა და კვამლმა შეიძლება მათი დაღუპვაც კი გამოიწვიოს.
სუნის მოშორების გზები
თუ სახლში თამბაქოს სუნია, მისი მოცილება რთული, მაგრამ შესაძლებელია შემდეგი საშუალებებით:
• ვენტილაცია: ხშირი განიავება და ჰაერის გამწმენდი მოწყობილობების გამოყენება.
• შემწოვი საშუალებები: ოთახებში საჭმელი სოდის ან აქტივირებული ნახშირის თასების დადგმა სუნს შთანთქავს.
• ზედაპირების წმენდა: კედლებისა და იატაკის გარეცხვა ძმრისა და წყლის ხსნარით (1:1 პროპორციით).
• ქსოვილების რეცხვა: ფარდების, ხალიჩებისა და რბილი ავეჯის ქიმწმენდა ან ორთქლით დამუშავება.
ჯანმრთელობის რისკები
სახლში მოწევა იწვევს ე.წ. „პასიურ მოწევას“, რაც ზრდის სხვადასხვა დაავადების რისკს:
• ბავშვებში: იზრდება ასთმის, ბრონქიტის, პნევმონიისა და ყურის ინფექციების განვითარების რისკი.
• მოზრდილებში: იმატებს ფილტვის კიბოს, გულის დაავადებებისა და ინსულტის რისკი.
• ორსულებში: შეიძლება გამოიწვიოს ნაყოფის განვითარების შეფერხება ან ნაადრევი მშობიარობა.
• მესამეული მოწევა: კედლებსა და ავეჯზე დალექილი ტოქსიკური ნივთიერებები (ნიკოტინი, ფორმალდეჰიდი) თვეების განმავლობაში რჩება სახლში და საშიშია შეხებისას, განსაკუთრებით პატარა ბავშვებისთვის.
გავლენა შინაურ ცხოველებზე
ცხოველები ხშირად უფრო მგრძნობიარენი არიან თამბაქოს კვამლის მიმართ:
• ძაღლები: იზრდება ცხვირის ღრუსა და ფილტვის კიბოს რისკი. გრძელცხვირიანი ჯიშები უფრო მიდრეკილნი არიან ცხვირის კიბოსკენ.
• კატები: თამბაქოს ნაწილაკები მათ ბეწვზე ილექება, რასაც ისინი ლოკვისას ყლაპავენ, რაც ზრდის ლიმფომის განვითარების რისკს.
• ფრინველები: აქვთ ძალიან მგრძნობიარე სასუნთქი სისტემა და კვამლმა შეიძლება მათი დაღუპვაც კი გამოიწვიოს.
სუნის მოშორების გზები
თუ სახლში თამბაქოს სუნია, მისი მოცილება რთული, მაგრამ შესაძლებელია შემდეგი საშუალებებით:
• ვენტილაცია: ხშირი განიავება და ჰაერის გამწმენდი მოწყობილობების გამოყენება.
• შემწოვი საშუალებები: ოთახებში საჭმელი სოდის ან აქტივირებული ნახშირის თასების დადგმა სუნს შთანთქავს.
• ზედაპირების წმენდა: კედლებისა და იატაკის გარეცხვა ძმრისა და წყლის ხსნარით (1:1 პროპორციით).
• ქსოვილების რეცხვა: ფარდების, ხალიჩებისა და რბილი ავეჯის ქიმწმენდა ან ორთქლით დამუშავება.
მწეველი მშობლების გარემოცვაში მყოფ ბავშვებს ხშირად აქვთ ფილტვის ფუნქციის დაქვეითება და სუნთქვასთან დაკავშირებული სხვადასხვა პრობლემები.
კვლევებმა აჩვენა, რომ თამბაქოს კვამლის ზემოქმედება აფერხებს ფილტვების განვითარებას და ზრდის ქრონიკული დაავადებების რისკს.
ბავშვებში პასიური მწეველობით გამოწვეული სუნთქვის პრობლემები ხშირად ვლინდება როგორც ქრონიკული სიმპტომების, ისე მწვავე რეაქციების სახით.
ვინაიდან ბავშვების ფილტვები ჯერ კიდევ განვითარების პროცესშია, ისინი განსაკუთრებით მგრძნობიარენი არიან თამბაქოს კვამლში არსებული ტოქსიკური ნივთიერებების მიმართ.
ზეგავლენა ფილტვის ფუნქციაზე
პასიური მწეველობის ქვეშ მყოფ ბავშვებში ფილტვის ფუნქციის მაჩვენებლები მნიშვნელოვნად განსხვავდება:
• სპირომეტრიული მაჩვენებლები: კვლევებში დაფიქსირდა ფორსირებული სასიცოცხლო ტევადობის და ფორსირებული ამოსუნთქვის მოცულობის მნიშვნელოვანი შემცირება.
• ჰაერგამტარობის შეფერხება: მწეველი დედების შვილებში ხშირად აღინიშნება სასუნთქი გზების წინააღმდეგობის გაზრდა, რაც სუნთქვას ართულებს.
• გრძელვადიანი ეფექტი: ბავშვობაში მიღებული ზიანი ხშირად მთელი ცხოვრების მანძილზე ნარჩუნდება და ზრდასრულ ასაკში ფილტვის ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადების განვითარების რისკს ზრდის.
ჯანმრთელობის ძირითადი რისკები
პასიური მწეველობა ბავშვებში იწვევს არა მხოლოდ ფუნქციურ დაქვეითებას, არამედ კონკრეტულ დაავადებებს:
• ინფექციები: ბავშვები უფრო ხშირად ავადდებიან ბრონქიტითა და პნევმონიით.
• ასთმა: თამბაქოს კვამლი შეიძლება გახდეს ასთმის გამომწვევი მიზეზი ან გააუარესოს უკვე არსებული დაავადების სიმპტომები.
• სუნთქვის სიმპტომები: ხშირია ხველა, მსტვინავი სუნთქვა და ქოშინი.
• ფიზიკური ამტანობა: ფილტვის ფუნქციის დაქვეითების გამო, ასეთ ბავშვებს ხშირად უჭირთ ფიზიკური აქტივობა.
პრევენცია
რჩევები მწეველ მშობლებს:
- სახლი და მანქანა სრულიად თავისუფალი უნდა იყოს თამბაქოს კვამლისგან.
- გაითვალისწინონ ე.წ. "მესამეული მოწევის" რისკი — ტოქსიკური ნივთიერებები რჩება ტანსაცმელზე, თმასა და ავეჯზე, რაც ასევე აზიანებს ბავშვის ჯანმრთელობას.
ქვემოთ მოცემულია ძირითადი სიმპტომები, რომლებსაც მშობლებმა ყურადღება უნდა მიაქციონ:
ხშირი და ქრონიკული სიმპტომები
• ქრონიკული ხველა: ხშირად თან ახლავს ნახველის ჭარბი წარმოქმნა.
• მსტვინავი სუნთქვა: სუნთქვისას ისმის დამახასიათებელი ხმიანობა, რაც სასუნთქი გზების შევიწროებაზე მიანიშნებს.
• ქოშინი და სუნთქვის უკმარისობა: ბავშვს შეიძლება გაუჭირდეს სუნთქვა ჩვეულებრივი აქტივობის დროსაც კი.
• ფიზიკური დატვირთვის გაძნელება: ბავშვები უფრო სწრაფად იღლებიან თამაშის ან ვარჯიშის დროს.
ხშირი გართულებები
• ზედა სასუნთქი გზების პრობლემები: ხშირი სურდო, ცხვირის გაჭედვა და ყელის ტკივილი.
• ყურის ინფექციები: პასიური მწეველობა ზრდის შუა ყურის ანთების (ოტიტის) რისკს და ყურში სითხის დაგროვებას.
• ქვედა სასუნთქი გზების ინფექციები: ბავშვები უფრო ხშირად ავადდებიან ბრონქიტითა და პნევმონიით.
• ასთმის შეტევები: თუ ბავშვს უკვე აქვს ასთმა, კვამლი იწვევს უფრო ხშირ და მძიმე შეტევებს, რაც ხშირად ჰოსპიტალიზაციას საჭიროებს.
დამატებითი ნიშნები
• ღამის ხველა: მშრალი ხველა, რომელიც განსაკუთრებით ღამით მწვავდება.
• თვალებისა და ცხვირის გაღიზიანება: თვალების წვა, ცრემლდენა და ხშირი ცემინება.
• ხმის ჩახლეჩა: ხშირი ხრინწიანობა ან ხმის ტემბრის ცვლილება.
მნიშვნელოვანია: CDC-ის მონაცემებით, თამბაქოს კვამლის ზემოქმედებამ შეიძლება ხელი შეუშალოს ჩვილის სუნთქვის რეგულაციას, რაც ზრდის ჩვილ ბავშვთა უეცარი სიკვდილის სინდრომის რისკს. სიმპტომების გამოვლენის შემთხვევაში აუცილებელია პედიატრთან კონსულტაცია და გარემოს სრული გათავისუფლება თამბაქოს კვამლისგან.
კვლევებმა აჩვენა, რომ თამბაქოს კვამლის ზემოქმედება აფერხებს ფილტვების განვითარებას და ზრდის ქრონიკული დაავადებების რისკს.
ბავშვებში პასიური მწეველობით გამოწვეული სუნთქვის პრობლემები ხშირად ვლინდება როგორც ქრონიკული სიმპტომების, ისე მწვავე რეაქციების სახით.
ვინაიდან ბავშვების ფილტვები ჯერ კიდევ განვითარების პროცესშია, ისინი განსაკუთრებით მგრძნობიარენი არიან თამბაქოს კვამლში არსებული ტოქსიკური ნივთიერებების მიმართ.
ზეგავლენა ფილტვის ფუნქციაზე
პასიური მწეველობის ქვეშ მყოფ ბავშვებში ფილტვის ფუნქციის მაჩვენებლები მნიშვნელოვნად განსხვავდება:
• სპირომეტრიული მაჩვენებლები: კვლევებში დაფიქსირდა ფორსირებული სასიცოცხლო ტევადობის და ფორსირებული ამოსუნთქვის მოცულობის მნიშვნელოვანი შემცირება.
• ჰაერგამტარობის შეფერხება: მწეველი დედების შვილებში ხშირად აღინიშნება სასუნთქი გზების წინააღმდეგობის გაზრდა, რაც სუნთქვას ართულებს.
• გრძელვადიანი ეფექტი: ბავშვობაში მიღებული ზიანი ხშირად მთელი ცხოვრების მანძილზე ნარჩუნდება და ზრდასრულ ასაკში ფილტვის ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადების განვითარების რისკს ზრდის.
ჯანმრთელობის ძირითადი რისკები
პასიური მწეველობა ბავშვებში იწვევს არა მხოლოდ ფუნქციურ დაქვეითებას, არამედ კონკრეტულ დაავადებებს:
• ინფექციები: ბავშვები უფრო ხშირად ავადდებიან ბრონქიტითა და პნევმონიით.
• ასთმა: თამბაქოს კვამლი შეიძლება გახდეს ასთმის გამომწვევი მიზეზი ან გააუარესოს უკვე არსებული დაავადების სიმპტომები.
• სუნთქვის სიმპტომები: ხშირია ხველა, მსტვინავი სუნთქვა და ქოშინი.
• ფიზიკური ამტანობა: ფილტვის ფუნქციის დაქვეითების გამო, ასეთ ბავშვებს ხშირად უჭირთ ფიზიკური აქტივობა.
პრევენცია
რჩევები მწეველ მშობლებს:
- სახლი და მანქანა სრულიად თავისუფალი უნდა იყოს თამბაქოს კვამლისგან.
- გაითვალისწინონ ე.წ. "მესამეული მოწევის" რისკი — ტოქსიკური ნივთიერებები რჩება ტანსაცმელზე, თმასა და ავეჯზე, რაც ასევე აზიანებს ბავშვის ჯანმრთელობას.
ქვემოთ მოცემულია ძირითადი სიმპტომები, რომლებსაც მშობლებმა ყურადღება უნდა მიაქციონ:
ხშირი და ქრონიკული სიმპტომები
• ქრონიკული ხველა: ხშირად თან ახლავს ნახველის ჭარბი წარმოქმნა.
• მსტვინავი სუნთქვა: სუნთქვისას ისმის დამახასიათებელი ხმიანობა, რაც სასუნთქი გზების შევიწროებაზე მიანიშნებს.
• ქოშინი და სუნთქვის უკმარისობა: ბავშვს შეიძლება გაუჭირდეს სუნთქვა ჩვეულებრივი აქტივობის დროსაც კი.
• ფიზიკური დატვირთვის გაძნელება: ბავშვები უფრო სწრაფად იღლებიან თამაშის ან ვარჯიშის დროს.
ხშირი გართულებები
• ზედა სასუნთქი გზების პრობლემები: ხშირი სურდო, ცხვირის გაჭედვა და ყელის ტკივილი.
• ყურის ინფექციები: პასიური მწეველობა ზრდის შუა ყურის ანთების (ოტიტის) რისკს და ყურში სითხის დაგროვებას.
• ქვედა სასუნთქი გზების ინფექციები: ბავშვები უფრო ხშირად ავადდებიან ბრონქიტითა და პნევმონიით.
• ასთმის შეტევები: თუ ბავშვს უკვე აქვს ასთმა, კვამლი იწვევს უფრო ხშირ და მძიმე შეტევებს, რაც ხშირად ჰოსპიტალიზაციას საჭიროებს.
დამატებითი ნიშნები
• ღამის ხველა: მშრალი ხველა, რომელიც განსაკუთრებით ღამით მწვავდება.
• თვალებისა და ცხვირის გაღიზიანება: თვალების წვა, ცრემლდენა და ხშირი ცემინება.
• ხმის ჩახლეჩა: ხშირი ხრინწიანობა ან ხმის ტემბრის ცვლილება.
მნიშვნელოვანია: CDC-ის მონაცემებით, თამბაქოს კვამლის ზემოქმედებამ შეიძლება ხელი შეუშალოს ჩვილის სუნთქვის რეგულაციას, რაც ზრდის ჩვილ ბავშვთა უეცარი სიკვდილის სინდრომის რისკს. სიმპტომების გამოვლენის შემთხვევაში აუცილებელია პედიატრთან კონსულტაცია და გარემოს სრული გათავისუფლება თამბაქოს კვამლისგან.
მოწევა ჰალიტოზის (პირის ღრუში უსიამოვნო სუნი) ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია.
თამბაქოს კვამლი არა მხოლოდ ტოვებს სპეციფიკურ სუნს პირში, არამედ აშრობს ლორწოვანს, რაც ბაქტერიების გამრავლებას უწყობს ხელს.
ქვემოთ მოცემულია რეკომენდაციები ამ პრობლემის მოსაგვარებლად:
პირის ღრუს ჰიგიენის გაუმჯობესება
მხოლოდ კბილების გახეხვა ხშირად საკმარისი არ არის, რადგან თამბაქოს ნარჩენები ენასა და ღრძილებზეც გროვდება.
- ენის გაწმენდა: გამოიყენეთ სპეციალური ენის საწმენდი (Scraper), რათა მოიშოროთ ნიკოტინისა და კუპრის ნადები, რომელიც სუნის წყაროა.
- სპეციალური კბილის პასტა: არსებობს მწეველებისთვის განკუთვნილი პასტები, რომლებიც უკეთ უმკლავდებიან თამბაქოს ლაქებსა და სუნს, თუმცა ისინი ხშირად უფრო აბრაზიულია.
- კბილის ძაფი (ფლოსი): მოწევა ზრდის ღრძილების დაავადებების რისკს, ამიტომ კბილებს შორის სივრცის გასუფთავება აუცილებელია ბაქტერიების მოსაცილებლად.
პირის ღრუს სავლებები
სავლები სითხეები ეხმარება სუნის დროებით განეიტრალებასა და ბაქტერიების განადგურებაში.
- ანტიბაქტერიული სავლებები: ეძებეთ პროდუქტები, რომლებიც შეიცავს ცეტილპირიდინიუმის ქლორიდს ან ქლორჰექსიდინს.
- ალკოჰოლის გარეშე: უმჯობესია გამოიყენოთ სავლებები ალკოჰოლის გარეშე, რადგან ალკოჰოლი კიდევ უფრო აშრობს პირის ღრუს, რაც საბოლოოდ აძლიერებს სუნს.
- რეკომენდებული პროდუქტები: ექსპერტები ხშირად გამოყოფენ ისეთ ბრენდებს, როგორიცაა TheraBreath Fresh Breath Oral Rinse (ჟანგბადის აგენტები ბაქტერიების წინააღმდეგ) ან Listerine Total Care (კომპლექსური დაცვისთვის).
სიმშრალესთან ბრძოლა და დატენიანება
ნერწყვი პირის ღრუს ბუნებრივი გამწმენდია. მოწევა ამცირებს მის გამოყოფას.
- წყლის სმა: ხშირად სვით წყალი, რათა ჩამორეცხოთ საკვების ნაწილაკები და თამბაქოს ნარჩენები.
უშაქრო საღეჭი რეზინი: ხელს უწყობს ნერწყვის გამოყოფას, რაც ბუნებრივად ანეიტრალებს უსიამოვნო სუნს.
პროფესიული დახმარება
თუ სუნი ქრონიკულია, ეს შესაძლოა ღრძილების დაავადების ან კბილების დაშლის ნიშანი იყოს, რასაც მოწევა ხშირად ნიღბავს.
- სტომატოლოგთან ვიზიტი: რეკომენდებულია პროფესიული წმენდა ყოველ 6 თვეში ერთხელ ნადებისა და თამბაქოს ლაქების მოსაცილებლად.
შეჯამება: თამბაქოს სუნისგან გათავისუფლების ყველაზე ეფექტური გზა მოწევისთვის თავის დანებებაა, თუმცა ჰიგიენის გამკაცრება, ენის წმენდა და დატენიანება მნიშვნელოვნად ამცირებს დისკომფორტს.
თამბაქოს კვამლი არა მხოლოდ ტოვებს სპეციფიკურ სუნს პირში, არამედ აშრობს ლორწოვანს, რაც ბაქტერიების გამრავლებას უწყობს ხელს.
ქვემოთ მოცემულია რეკომენდაციები ამ პრობლემის მოსაგვარებლად:
პირის ღრუს ჰიგიენის გაუმჯობესება
მხოლოდ კბილების გახეხვა ხშირად საკმარისი არ არის, რადგან თამბაქოს ნარჩენები ენასა და ღრძილებზეც გროვდება.
- ენის გაწმენდა: გამოიყენეთ სპეციალური ენის საწმენდი (Scraper), რათა მოიშოროთ ნიკოტინისა და კუპრის ნადები, რომელიც სუნის წყაროა.
- სპეციალური კბილის პასტა: არსებობს მწეველებისთვის განკუთვნილი პასტები, რომლებიც უკეთ უმკლავდებიან თამბაქოს ლაქებსა და სუნს, თუმცა ისინი ხშირად უფრო აბრაზიულია.
- კბილის ძაფი (ფლოსი): მოწევა ზრდის ღრძილების დაავადებების რისკს, ამიტომ კბილებს შორის სივრცის გასუფთავება აუცილებელია ბაქტერიების მოსაცილებლად.
პირის ღრუს სავლებები
სავლები სითხეები ეხმარება სუნის დროებით განეიტრალებასა და ბაქტერიების განადგურებაში.
- ანტიბაქტერიული სავლებები: ეძებეთ პროდუქტები, რომლებიც შეიცავს ცეტილპირიდინიუმის ქლორიდს ან ქლორჰექსიდინს.
- ალკოჰოლის გარეშე: უმჯობესია გამოიყენოთ სავლებები ალკოჰოლის გარეშე, რადგან ალკოჰოლი კიდევ უფრო აშრობს პირის ღრუს, რაც საბოლოოდ აძლიერებს სუნს.
- რეკომენდებული პროდუქტები: ექსპერტები ხშირად გამოყოფენ ისეთ ბრენდებს, როგორიცაა TheraBreath Fresh Breath Oral Rinse (ჟანგბადის აგენტები ბაქტერიების წინააღმდეგ) ან Listerine Total Care (კომპლექსური დაცვისთვის).
სიმშრალესთან ბრძოლა და დატენიანება
ნერწყვი პირის ღრუს ბუნებრივი გამწმენდია. მოწევა ამცირებს მის გამოყოფას.
- წყლის სმა: ხშირად სვით წყალი, რათა ჩამორეცხოთ საკვების ნაწილაკები და თამბაქოს ნარჩენები.
უშაქრო საღეჭი რეზინი: ხელს უწყობს ნერწყვის გამოყოფას, რაც ბუნებრივად ანეიტრალებს უსიამოვნო სუნს.
პროფესიული დახმარება
თუ სუნი ქრონიკულია, ეს შესაძლოა ღრძილების დაავადების ან კბილების დაშლის ნიშანი იყოს, რასაც მოწევა ხშირად ნიღბავს.
- სტომატოლოგთან ვიზიტი: რეკომენდებულია პროფესიული წმენდა ყოველ 6 თვეში ერთხელ ნადებისა და თამბაქოს ლაქების მოსაცილებლად.
შეჯამება: თამბაქოს სუნისგან გათავისუფლების ყველაზე ეფექტური გზა მოწევისთვის თავის დანებებაა, თუმცა ჰიგიენის გამკაცრება, ენის წმენდა და დატენიანება მნიშვნელოვნად ამცირებს დისკომფორტს.
მოწევა უარყოფითად მოქმედებს არტერიულ წნევაზე როგორც მყისიერად, ისე გრძელვადიან პერსპექტივაში.
თითოეული ღერი სიგარეტის მოწევა იწვევს წნევის დროებით, მკვეთრ მატებას, ხოლო ხანგრძლივმა მოწევამ შეიძლება გამოიწვიოს სისხლძარღვების სტრუქტურული დაზიანება.
მყისიერი ზემოქმედება: რატომ იმატებს წნევა მოწევისთანავე?
როგორც კი ადამიანი ეწევა სიგარეტს, ნიკოტინი სისხლის მიმოქცევაში ხვდება და იწყება ჯაჭვური რეაქცია:
- ადრენალინის გამოყოფა: ნიკოტინი ასტიმულირებს თირკმელზედა ჯირკვლებს, რათა გამოყონ ადრენალინი და ნორადრენალინი.
- სიმპათიკური ნერვული სისტემის აქტივაცია: ეს ჰორმონები ააქტიურებენ ორგანიზმის გააქტიურების რეჟიმს, რაც იწვევს გულისცემის აჩქარებას და სისხლძარღვების შევიწროებას.
- ჰემოდინამიკური ცვლილება: შედეგად, გული უფრო ძლიერად და ხშირად იკუმშება, ხოლო შევიწროებულ სისხლძარღვებში სისხლის გასატარებლად მეტი წნევაა საჭირო. ეს მატება ჩვეულებრივ გრძელდება 15-დან 30 წუთამდე თითოეული სიგარეტის შემდეგ.
ქრონიკული დაზიანება: სისხლძარღვების სტრუქტურული ცვლილებები
ხანგრძლივი მოწევა იწვევს შეუქცევად პროცესებს, რომლებიც ჰიპერტენზიის (მუდმივად მაღალი წნევის) წინაპირობაა:
- ენდოთელური დისფუნქცია: თამბაქოს კვამლი აზიანებს სისხლძარღვების შიდა ფენას (ენდოთელიუმს), რომელიც პასუხისმგებელია მათ ელასტიურობაზე.
- ათეროსკლეროზი: მოწევა აჩქარებს არტერიებში ცხიმოვანი ფოლაქების დაგროვებას. სისხლძარღვები ხდება უფრო „ხისტი“ და ვიწრო, რაც წნევას მუდმივად მაღალ ნიშნულზე ინარჩუნებს.
- სისხლის სიბლანტე: მოწევისას გამოყოფილი ნახშირჟანგი (CO) ამცირებს სისხლში ჟანგბადის რაოდენობას. ამის კომპენსაციისთვის ორგანიზმი მეტ ერითროციტს აწარმოებს, რაც სისხლს უფრო სქელსა და ბლანტს ხდის, რაც გულს დამატებით ტვირთად აწვება.
„შენიღბული“ ჰიპერტენზიის რისკი
მწეველებში ხშირია ე.წ. შენიღბული ჰიპერტენზია. კლინიკაში ექიმთან ვიზიტისას (როდესაც პაციენტი არ ეწევა) წნევა შეიძლება ნორმალური გამოჩნდეს, თუმცა რეალურ ცხოვრებაში, მოწევის პროცესში, ის საშიშ ზღვარს სცდება. ეს ართულებს დიაგნოსტირებას და ზრდის ინსულტისა და ინფარქტის ფარულ რისკს.
მოწევა და მედიკამენტები
მნიშვნელოვანია იცოდეთ, რომ მოწევამ შეიძლება შეამციროს წნევის დამწევი ზოგიერთი წამლის (მაგალითად, ბეტა-ბლოკერების) ეფექტურობა. ნიკოტინი აჩქარებს ღვიძლის მიერ გარკვეული მედიკამენტების გადამუშავებას, რის გამოც საჭირო ხდება დოზის გაზრდა სასურველი შედეგის მისაღწევად.
რა ხდება თავის დანებების შემდეგ?
- პირველი 20 წუთში: წნევა და გულისცემა იწყებს კლებას ნორმალური ნიშნულისკენ.
- რამდენიმე კვირაში: უმჯობესდება სისხლის მიმოქცევა და ფილტვების ფუნქცია.
- ერთ წელში: გულის კორონარული დაავადების რისკი ნახევრდება მწეველთან შედარებით.
შეჯამება: მოწევა არა მხოლოდ დროებით ზრდის წნევას ყოველი ღერის შემდეგ, არამედ წლების განმავლობაში „ფიზიკურად ანადგურებს“ სისხლძარღვებს, რაც ჰიპერტენზიის მკურნალობას ბევრად უფრო ართულებს.
თითოეული ღერი სიგარეტის მოწევა იწვევს წნევის დროებით, მკვეთრ მატებას, ხოლო ხანგრძლივმა მოწევამ შეიძლება გამოიწვიოს სისხლძარღვების სტრუქტურული დაზიანება.
მყისიერი ზემოქმედება: რატომ იმატებს წნევა მოწევისთანავე?
როგორც კი ადამიანი ეწევა სიგარეტს, ნიკოტინი სისხლის მიმოქცევაში ხვდება და იწყება ჯაჭვური რეაქცია:
- ადრენალინის გამოყოფა: ნიკოტინი ასტიმულირებს თირკმელზედა ჯირკვლებს, რათა გამოყონ ადრენალინი და ნორადრენალინი.
- სიმპათიკური ნერვული სისტემის აქტივაცია: ეს ჰორმონები ააქტიურებენ ორგანიზმის გააქტიურების რეჟიმს, რაც იწვევს გულისცემის აჩქარებას და სისხლძარღვების შევიწროებას.
- ჰემოდინამიკური ცვლილება: შედეგად, გული უფრო ძლიერად და ხშირად იკუმშება, ხოლო შევიწროებულ სისხლძარღვებში სისხლის გასატარებლად მეტი წნევაა საჭირო. ეს მატება ჩვეულებრივ გრძელდება 15-დან 30 წუთამდე თითოეული სიგარეტის შემდეგ.
ქრონიკული დაზიანება: სისხლძარღვების სტრუქტურული ცვლილებები
ხანგრძლივი მოწევა იწვევს შეუქცევად პროცესებს, რომლებიც ჰიპერტენზიის (მუდმივად მაღალი წნევის) წინაპირობაა:
- ენდოთელური დისფუნქცია: თამბაქოს კვამლი აზიანებს სისხლძარღვების შიდა ფენას (ენდოთელიუმს), რომელიც პასუხისმგებელია მათ ელასტიურობაზე.
- ათეროსკლეროზი: მოწევა აჩქარებს არტერიებში ცხიმოვანი ფოლაქების დაგროვებას. სისხლძარღვები ხდება უფრო „ხისტი“ და ვიწრო, რაც წნევას მუდმივად მაღალ ნიშნულზე ინარჩუნებს.
- სისხლის სიბლანტე: მოწევისას გამოყოფილი ნახშირჟანგი (CO) ამცირებს სისხლში ჟანგბადის რაოდენობას. ამის კომპენსაციისთვის ორგანიზმი მეტ ერითროციტს აწარმოებს, რაც სისხლს უფრო სქელსა და ბლანტს ხდის, რაც გულს დამატებით ტვირთად აწვება.
„შენიღბული“ ჰიპერტენზიის რისკი
მწეველებში ხშირია ე.წ. შენიღბული ჰიპერტენზია. კლინიკაში ექიმთან ვიზიტისას (როდესაც პაციენტი არ ეწევა) წნევა შეიძლება ნორმალური გამოჩნდეს, თუმცა რეალურ ცხოვრებაში, მოწევის პროცესში, ის საშიშ ზღვარს სცდება. ეს ართულებს დიაგნოსტირებას და ზრდის ინსულტისა და ინფარქტის ფარულ რისკს.
მოწევა და მედიკამენტები
მნიშვნელოვანია იცოდეთ, რომ მოწევამ შეიძლება შეამციროს წნევის დამწევი ზოგიერთი წამლის (მაგალითად, ბეტა-ბლოკერების) ეფექტურობა. ნიკოტინი აჩქარებს ღვიძლის მიერ გარკვეული მედიკამენტების გადამუშავებას, რის გამოც საჭირო ხდება დოზის გაზრდა სასურველი შედეგის მისაღწევად.
რა ხდება თავის დანებების შემდეგ?
- პირველი 20 წუთში: წნევა და გულისცემა იწყებს კლებას ნორმალური ნიშნულისკენ.
- რამდენიმე კვირაში: უმჯობესდება სისხლის მიმოქცევა და ფილტვების ფუნქცია.
- ერთ წელში: გულის კორონარული დაავადების რისკი ნახევრდება მწეველთან შედარებით.
შეჯამება: მოწევა არა მხოლოდ დროებით ზრდის წნევას ყოველი ღერის შემდეგ, არამედ წლების განმავლობაში „ფიზიკურად ანადგურებს“ სისხლძარღვებს, რაც ჰიპერტენზიის მკურნალობას ბევრად უფრო ართულებს.
ნიკოტინი სისხლძარღვებს ავიწროებს, რაც თრომბების წარმოქმნის რისკს ზრდის. გარდა ამისა ნიკოტინი წნევას ზრდის, ახშირებს გულისცემას და სისხლის გასქელებასაც უწყობს ხელს. ეს ყოველივე კი დამატებითი რისკებია.
თრომბების 9 %-ზე მეტს თამბაქოს მოხმარება იწვევს.
ნიკოტინი კატეხოლამინების გამოყოფას უშლის ხელს. ეს პროცესი სისხლის მიმოქცევას აფერხებს.
გარდა ამისა, ნიკოტინი ერთმანეთზე აწებებს სისხლის უჯრედებს და ამგვარად სისხლის შედედებას ახდენს. ამის შედეგად წარმოიქმნება თრომბი, რომელიც სისხლძარღვს კეტავს.
თამბაქოს მოხმარება განსაკუთრებით ზრდის ვენური თრომბოემბოლიის რისკს. ეს რისკი სხვადასხვა ფაქტორების (ასაკი, ზედმეტი წონა და ა. შ.) კიდევ უფრო მატულობს.
რაც უფრო მეტ თამბაქოს მოიხმარს ადამიანი, მით უფრო იზრდება იმის რისკი, რომ ის თრომბოემბოლიით დაიღუპება.
თრომბების 9 %-ზე მეტს თამბაქოს მოხმარება იწვევს.
ნიკოტინი კატეხოლამინების გამოყოფას უშლის ხელს. ეს პროცესი სისხლის მიმოქცევას აფერხებს.
გარდა ამისა, ნიკოტინი ერთმანეთზე აწებებს სისხლის უჯრედებს და ამგვარად სისხლის შედედებას ახდენს. ამის შედეგად წარმოიქმნება თრომბი, რომელიც სისხლძარღვს კეტავს.
თამბაქოს მოხმარება განსაკუთრებით ზრდის ვენური თრომბოემბოლიის რისკს. ეს რისკი სხვადასხვა ფაქტორების (ასაკი, ზედმეტი წონა და ა. შ.) კიდევ უფრო მატულობს.
რაც უფრო მეტ თამბაქოს მოიხმარს ადამიანი, მით უფრო იზრდება იმის რისკი, რომ ის თრომბოემბოლიით დაიღუპება.
მწეველის ბრონქიტი არის მდგომარეობა, რომლის დროსაც ბრონქების ანთება ვითარდება თამბაქოს კვამლის განმეორებითი ზემოქმედების გამო. მდგომარეობა ქრონიკულია და, როგორც წესი, დროთა განმავლობაში პროგრესირებს. დამახასიათებელი სიმპტომებია დილის ხველა, ხიხინი და ქოშინი.
როდესაც მწეველის ბრონქიტის პირველი სიმპტომები გამოჩნდება, უნდა მიმართოთ ექიმს და დაიწყოთ მკურნალობა; წინააღმდეგ შემთხვევაში, არსებობს სუნთქვის უკმარისობის და სხვა საშიში გართულებების მაღალი რისკი.
მწეველის ბრონქიტი ბრონქების ლორწოვან გარსზე თამბაქოს კვამლის ხშირი ზემოქმედების შედეგია.
თამბაქოს კვამლში არსებული მავნე ნივთიერებების რეგულარული ზემოქმედება აზიანებს ფილტვის ქსოვილს, რაც იწვევს ბრონქების შევიწროებას. ეს იწვევს ხველას.
ქრონიკული მწეველის ბრონქიტი ყველაზე ხშირად წლების განმავლობაში რეგულარული მოწევის დროს ვითარდება. თუმცა, ეს მდგომარეობა შეიძლება ასევე განვითარდეს „პასიური მოწევისგან“, როდესაც ადამიანი თავად არ ეწევა, მაგრამ მუდმივად იმყოფება ოთახში, სადაც სხვები ეწევიან.
თუ მწეველის ბრონქიტი დიდხანს გაგრძელდება ამან შეიძლება გამოიწვიოს სერიოზული დაავადებების განვითარება, როგორიცაა ფილტვების ობსტრუქციული დაავადება, პნევმოსკლეროზი, ფილტვის ემფიზემა, ქრონიკული რესპირატორული და გულის უკმარისობა და ჰიპერტენზია.
მწეველის ბრონქიტი თანდათან ვითარდება. მთავარი სიმპტომია ნახველიანი ხველა, რომელიც დაავადების სიმძიმისა და სტადიის მიხედვით იცვლება. ასევე არსებობს სხვა დამახასიათებელი სიმპტომები, რომლებიც მწეველის ბრონქიტს ახლავს თან.
სტადია 1. დილის ხველის შეტევები ყავისფერი, მოყვითალო-მწვანე ან ვარდისფერი ნახველით. ქოშინი ზომიერი ფიზიკური აქტივობის დროსაც ვლინდება.
სტადია 2. ამ სტადიის სიმპტომებია ქოშინი და გულისცემის გახშირება მსუბუქი ფიზიკური აქტივობის დროს და ცივი ჰაერის ჩასუნთქვისას. ხველა ვლინდება არა მხოლოდ დილით, არამედ მთელი დღის განმავლობაში.
სტადია 3. გვიანი სტადიის დამახასიათებელი სიმპტომებია თითქმის მუდმივი ხველა, სუნთქვის გახშირება ხმიანი ხიხინით და მუდმივი ქოშინი.
თუ მწეველს ქრონიკული ბრონქიტის მახასიატებელი გამოვლინებები აქვს, ფილტვების მდგომარეობის ზუსტი დიაგნოზის დასადგენად გამოკვლევა ინიშნება. ეს, როგორც წესი, მოიცავს ფილტვების რენტგენოგრაფიას ან კომპიუტერული ტომოგრაფიას და ლაბორატორიულ ტესტებს, თუმცა ექიმმა შეიძლება სხვა დამატებითი დიაგნოსტიკური გამოკვლევებიც დანიშნოს. ამის შემდეგ განისაზღვრება ოპტიმალური მკურნალობა.
როდესაც მწეველის ბრონქიტის პირველი სიმპტომები გამოჩნდება, უნდა მიმართოთ ექიმს და დაიწყოთ მკურნალობა; წინააღმდეგ შემთხვევაში, არსებობს სუნთქვის უკმარისობის და სხვა საშიში გართულებების მაღალი რისკი.
მწეველის ბრონქიტი ბრონქების ლორწოვან გარსზე თამბაქოს კვამლის ხშირი ზემოქმედების შედეგია.
თამბაქოს კვამლში არსებული მავნე ნივთიერებების რეგულარული ზემოქმედება აზიანებს ფილტვის ქსოვილს, რაც იწვევს ბრონქების შევიწროებას. ეს იწვევს ხველას.
ქრონიკული მწეველის ბრონქიტი ყველაზე ხშირად წლების განმავლობაში რეგულარული მოწევის დროს ვითარდება. თუმცა, ეს მდგომარეობა შეიძლება ასევე განვითარდეს „პასიური მოწევისგან“, როდესაც ადამიანი თავად არ ეწევა, მაგრამ მუდმივად იმყოფება ოთახში, სადაც სხვები ეწევიან.
თუ მწეველის ბრონქიტი დიდხანს გაგრძელდება ამან შეიძლება გამოიწვიოს სერიოზული დაავადებების განვითარება, როგორიცაა ფილტვების ობსტრუქციული დაავადება, პნევმოსკლეროზი, ფილტვის ემფიზემა, ქრონიკული რესპირატორული და გულის უკმარისობა და ჰიპერტენზია.
მწეველის ბრონქიტი თანდათან ვითარდება. მთავარი სიმპტომია ნახველიანი ხველა, რომელიც დაავადების სიმძიმისა და სტადიის მიხედვით იცვლება. ასევე არსებობს სხვა დამახასიათებელი სიმპტომები, რომლებიც მწეველის ბრონქიტს ახლავს თან.
სტადია 1. დილის ხველის შეტევები ყავისფერი, მოყვითალო-მწვანე ან ვარდისფერი ნახველით. ქოშინი ზომიერი ფიზიკური აქტივობის დროსაც ვლინდება.
სტადია 2. ამ სტადიის სიმპტომებია ქოშინი და გულისცემის გახშირება მსუბუქი ფიზიკური აქტივობის დროს და ცივი ჰაერის ჩასუნთქვისას. ხველა ვლინდება არა მხოლოდ დილით, არამედ მთელი დღის განმავლობაში.
სტადია 3. გვიანი სტადიის დამახასიათებელი სიმპტომებია თითქმის მუდმივი ხველა, სუნთქვის გახშირება ხმიანი ხიხინით და მუდმივი ქოშინი.
თუ მწეველს ქრონიკული ბრონქიტის მახასიატებელი გამოვლინებები აქვს, ფილტვების მდგომარეობის ზუსტი დიაგნოზის დასადგენად გამოკვლევა ინიშნება. ეს, როგორც წესი, მოიცავს ფილტვების რენტგენოგრაფიას ან კომპიუტერული ტომოგრაფიას და ლაბორატორიულ ტესტებს, თუმცა ექიმმა შეიძლება სხვა დამატებითი დიაგნოსტიკური გამოკვლევებიც დანიშნოს. ამის შემდეგ განისაზღვრება ოპტიმალური მკურნალობა.
თამბაქოს მოხმარება უარყოფით გავლენას ახდენს მამაკაცის პოტენციაზე.
ნიკოტინური დამოკიდებულება პოტენციაზე, აქტიურ გავლენას იწყებს, თამბაქოს უწყვეტი მოხმარებიდან საშუალოდ 5 წლის შემდეგ.
მამაკაცი, რომელიც დღეში 1 კოლოფ სიგარეტს ეწევა, რამდენიმე წლის განმავლობაში, იმპოტენციის განვითარების რისკი 60%-მდე იზრდება.
აქტიურ მწეველებში, სქესობრივი აქტის მაქსიმალური ხანგრძლივობა იშვიათად აღწევს 4-5 წუთს. 30 წლის შემდეგ ყოველ მათგანს, სპერმატოზოიდების მოძრაობის 75%-ით დაქვეითება ემუქრება, სუსტდება ლიბიდო და კლებულობს ბავშვის ჩასახვის შანსები.
მწეველი მამაკაცების ბავშვებში, ხშირია თანდაყოლილი დაავადებები: გულ-სისხლძარღვთა, სასუნთქი და ნერვული სისტემის პათოლოგიები.
მამაკაცის ორგანიზმზე და მის სექსუალურ ფუნქციებზე, თამბაქოს მოქმედების ძირითადი მიზეზი არის ნიკოტინი. ის ორგანიზმზე უაროფითად მოქმედებს მცირე დოზების შემთხვევაშიც კი. არ ნაკლებ მავნეა თამბაქოს კვამლში არსებული კუპრი, მძიმე მეტალები, მხუთავი გაზი (CO), მენთოლი.
ნიკოტინური დამოკიდებულება პოტენციაზე, აქტიურ გავლენას იწყებს, თამბაქოს უწყვეტი მოხმარებიდან საშუალოდ 5 წლის შემდეგ.
მამაკაცი, რომელიც დღეში 1 კოლოფ სიგარეტს ეწევა, რამდენიმე წლის განმავლობაში, იმპოტენციის განვითარების რისკი 60%-მდე იზრდება.
აქტიურ მწეველებში, სქესობრივი აქტის მაქსიმალური ხანგრძლივობა იშვიათად აღწევს 4-5 წუთს. 30 წლის შემდეგ ყოველ მათგანს, სპერმატოზოიდების მოძრაობის 75%-ით დაქვეითება ემუქრება, სუსტდება ლიბიდო და კლებულობს ბავშვის ჩასახვის შანსები.
მწეველი მამაკაცების ბავშვებში, ხშირია თანდაყოლილი დაავადებები: გულ-სისხლძარღვთა, სასუნთქი და ნერვული სისტემის პათოლოგიები.
მამაკაცის ორგანიზმზე და მის სექსუალურ ფუნქციებზე, თამბაქოს მოქმედების ძირითადი მიზეზი არის ნიკოტინი. ის ორგანიზმზე უაროფითად მოქმედებს მცირე დოზების შემთხვევაშიც კი. არ ნაკლებ მავნეა თამბაქოს კვამლში არსებული კუპრი, მძიმე მეტალები, მხუთავი გაზი (CO), მენთოლი.
ნიკოტინი კარგად შეიწოვება ფილტვებისა და პირის ღრუს, საყლაპავისა და კუჭის ლორწოვანი გარსების მიერ, საიდანაც სისხლს იგი მთელ სხეულში გადააქვს პროსტატის ჯირკვლის გვერდის ავლით.
ეს იწვევს ნიკოტინის კონცენტრაციის ზრდას სათესლე სითხეში 70 ნგ/მლ-მდე, სისხლში 10-40 ნგ/მლ-ის წინააღმდეგ. ნიკოტინი დამთრგუნველ გავლენას ახდენს სპერმატოზოიდების სიცოცხლისუნარიანობაზე და იწვევს დნმ-ის ფრაგმენტაციას.
ნიკოტინის კონცენტრაციის ზრდა უკუპროპორციულია სპერმის მოძრაობისა, ანუ სისხლში ნიკოტინის დაგროვებისას, სპერმატოზოიდების მოძრაობა შენელდება.
მძიმე მეტალები ორგანიზმიდან ძალიან ნელა და ცუდად გამოიყოფა; მწეველთა სისხლში ისინი წარმოდგენილია ტყვიითა და კადმიუმით. ეს ელემენტები უარყოფითად მოქმედებს სპერმატოზოიდების მორფოლოგიასა და მოძრაობაზე, ასევე თრგუნავს ტესტოსტერონის წარმოქმნას, რომელიც აუცილებელია სპერმატოზოიდების წარმოქმნის ეტაპზე. ანუ, თავად სპერმატოგენეზის პროცესი რისკის ქვეშაა.
ყველაზე დიდ საფრთხეს ბენზოპირენი წარმოადგენს. ის წარმოიქმნება თხევადი და მყარი ნივთიერებების წვის დროს. ის უკიდურესად ტოქსიკურია, ძალიან ძლიერი კანცეროგენია და მიეკუთვნება ყველაზე მაღალი საფრთხის კლასს. ბენზოპირენმა შეიძლება გამოიწვიოს მუტაციები, რომლებიც აზიანებს დნმ-ის ჯაჭვს და უჯრედებს ავთვისებიან წარმონაქმნებად გარდაქმნის.
თამბაქოს არარეგულარული მოხმარების შემთხვევაშიც კი, მამაკაცებს აღენიშნებათ ასთენოზოოსპერმია. ხოლო მძიმე მწეველებს, რომლებიც მიჩვეულები არიან დღეში ერთი კოლოფი ან მეტი სიგარეტის მოწევას, ყველაზე ხშირად უსვამენ ოლიგოზოოსპერმიის და ტერატოზოოსპერმიის დიაგნოზს.
ეს იწვევს ნიკოტინის კონცენტრაციის ზრდას სათესლე სითხეში 70 ნგ/მლ-მდე, სისხლში 10-40 ნგ/მლ-ის წინააღმდეგ. ნიკოტინი დამთრგუნველ გავლენას ახდენს სპერმატოზოიდების სიცოცხლისუნარიანობაზე და იწვევს დნმ-ის ფრაგმენტაციას.
ნიკოტინის კონცენტრაციის ზრდა უკუპროპორციულია სპერმის მოძრაობისა, ანუ სისხლში ნიკოტინის დაგროვებისას, სპერმატოზოიდების მოძრაობა შენელდება.
მძიმე მეტალები ორგანიზმიდან ძალიან ნელა და ცუდად გამოიყოფა; მწეველთა სისხლში ისინი წარმოდგენილია ტყვიითა და კადმიუმით. ეს ელემენტები უარყოფითად მოქმედებს სპერმატოზოიდების მორფოლოგიასა და მოძრაობაზე, ასევე თრგუნავს ტესტოსტერონის წარმოქმნას, რომელიც აუცილებელია სპერმატოზოიდების წარმოქმნის ეტაპზე. ანუ, თავად სპერმატოგენეზის პროცესი რისკის ქვეშაა.
ყველაზე დიდ საფრთხეს ბენზოპირენი წარმოადგენს. ის წარმოიქმნება თხევადი და მყარი ნივთიერებების წვის დროს. ის უკიდურესად ტოქსიკურია, ძალიან ძლიერი კანცეროგენია და მიეკუთვნება ყველაზე მაღალი საფრთხის კლასს. ბენზოპირენმა შეიძლება გამოიწვიოს მუტაციები, რომლებიც აზიანებს დნმ-ის ჯაჭვს და უჯრედებს ავთვისებიან წარმონაქმნებად გარდაქმნის.
თამბაქოს არარეგულარული მოხმარების შემთხვევაშიც კი, მამაკაცებს აღენიშნებათ ასთენოზოოსპერმია. ხოლო მძიმე მწეველებს, რომლებიც მიჩვეულები არიან დღეში ერთი კოლოფი ან მეტი სიგარეტის მოწევას, ყველაზე ხშირად უსვამენ ოლიგოზოოსპერმიის და ტერატოზოოსპერმიის დიაგნოზს.
